Latium
Dit artikel gaat over het historische Latium. Voor de regio in Italië, soms in het Nederlands aangegeven als Latium, zie Lazio.
Latium (Latijn: [ˈɫati.ũː]) is de regio in centraal westelijk Italië waar de stad Rome werd gesticht, de latere hoofdstad van het Romeinse Rijk. De brede (Latijn: latus), vlakke regio geeft zijn naam aan het Latijn en de Latijnen.
Latium was oorspronkelijk een kleine driehoek van vruchtbare, vulkanische grond (Latium Vetus) waarop de stam van de Latijnen woonde. Het lag op de linkeroever (oost en zuid) van de Tiber, en strekte zich noordwaarts uit tot de Anio (een linkerzijrivier van de Tiber) en zuidoostwaarts tot aan de Pomptina Palus (Pontijnse moerassen, nu de Pontijnse velden) tot aan het zuidelijke voorgebergte van de Monte Circeo. De rechteroever van de Tiber werd bezet door de Etruskische stad Veii, en de andere grenzen werden bezet door Italische stammen. Vervolgens versloeg Rome Veii en vervolgens zijn Italische buren, en breidde zijn heerschappij uit over Zuid-Etrurië en naar het zuiden, in een deels moerassig en deels bergachtig gebied. Op deze laatste werden talrijke Romeinse en Latijnse koloniën gesticht: kleine Romeinse koloniën werden langs de kust gesticht, terwijl de binnenlandse gebieden werden gekoloniseerd door Latijnen en Romeinen zonder burgerschap. De naam Latium werd dus ook uitgebreid naar dit gebied ten zuiden van Rome (Latium adiectum), tot aan de oude Oskische stad Casinum (de latere locatie van de Abdij van Montecassino), door Strabo gedefinieerd als "de laatste stad van de Latijnen".
De moderne afstammeling, de Italiaanse Regione Lazio, Latium genoemd in het Latijn en soms in het Nederlands, is nog iets groter, hoewel minder dan twee keer zo groot als Latium vetus et adiectum, inclusief een groot gebied van het oude Zuid-Etrurië en Sabina.
De oude taal van de Latijnen, de stamleden die Latium bewoonden, was de directe voorloper van het Oudlatijn, de voorloper van het Latijn en de Romaanse talen. Latium heeft een belangrijke rol in de geschiedenis gespeeld vanwege zijn status als gastheer van de hoofdstad Rome, ooit het culturele en politieke centrum van het Romeinse Rijk. Daardoor herbergt Latium beroemde kunstwerken en architectuur.
Dit artikel of een eerdere versie ervan is een (gedeeltelijke) vertaling van het artikel Latium op de Engelstalige Wikipedia, dat onder de licentie Creative Commons Naamsvermelding/Gelijk delen valt. Zie de bewerkingsgeschiedenis aldaar.