Jump to content

Mzilikazi

Gotšwa go Wikipedia
Mzilikazi kaMashobane
Mzilikazi, as portrayed by William Cornwallis Harris, c. 1836
King of Mthwakazi
Reignc. 1823–1868
Coronationc. 1820
PredecessorFounder (father murdered; formerly a lieutenant of Zulu King Shaka)
SuccessorLobengulaas a regent standing for Nkulumane
Bornc. 1790
Mkuze, present day South Africa
DiedTemplate:Death date
Matabeleland
Burial4 November 1868
a cave at Entumbane, Matobo Hills, Zimbabwe
SpouseSeveral wives
IssueNkulumane first born (son) and Lobengula, from second wife and many others
FatherMashobane kaMangethe (c. late 1700s – c. 1820s),
MotherCikose Ndiweni, a princess of the Amangwe clan

Mzilikazi KaMashobane[1] (c. 1790 - 9 Lewedi 1868) o tsebega gape ka la Mzilikazi Khumalo ebile o tšwela dipukwaneng ka la Moselekatse, seo se ra gore "Mmila o mogolo", o be ale kgoši ya Afrika Borwa mo hwetši wa Matebele a Leboa, bogoši bja gagwe ga bjale bo hwetšagala Borwa bja Zimbabwe bo tsebega gape ka bogoši bja Mthwakazi

O belegetšwe lefelong la Mkuze yeo e tsebegago bjale ka la Kwazulu-Natal, Mzilikazi o e tetše balatedi ba gagwe Leboa go tšwa Zululand ka nako ya pušo ya Mfecane, a hlakanya batho ba merafe ye mengwe gentšwe ba le mo leetong la bona, ba ile ba thoma bogoši bja bo maatla bo tsebegago ka Matabeleland.[2] Balatedi ba gagwe ga bjale ba tsebega ka Matebele a batho ba Zimbabwe.

Bantšhi ba motšea bjalo ka moetapele wa mašole a Afrika Borwa yo mogologolo ka morago ga kgoši ya Mazulu, Shaka. Ka pukwana ya tša bophelo ba gagwe, David Livingstone o mmolela bjalo ka moetapele wa bopedi wa go kgahliša yoo a kopanego le yena Afrika ka bophara. [3]

Bophelo bja mathomo

[lokiša | edit source]

Mzilikazi ke morwa wa Mashobane kaMangeth, kgoši ya mošate wa Leboa la ga Khumalo, gare ga ngwaga wa 1790 kgauswi le Mkuze yeo e tsebegago ka la Kwazulu-Natal ga bjale, le gae la Mazulu. Mmagwe ebe ele Nompethu KaZwide, morwedi wa kgoši Zwide wa ma Ndwandwe, Mzilikazi o goletše lapeng la tatemogolo wa gagwe Zwide.

MaNdwandwe a ile a ema kgahlanong le baga Mthethwa, ba lefišitše gola Dingiswayo go nyaka naga. Kgoro ya ga Khumalo e be ele kgauswi le noka ya Black Mfolozi.

Mzilikazi o ile a ba kgošana ya kgoro ya gagwe morago ga nako ye nngwe ka bo-1820 morago ga gore Mashobane a bolawe ke Zwide ka lebaka la go thuša molaodi wa Dingiswayo Shaka go tšhaba. Mzilikazi o ile a ikana gore o tla botega go kgoši ya Mazulu , Shaka o a tšea kgoro ya ya ga Mthethwa ka morago ga go hlokofala ga Dingiswayo.[4]

Go tlogela Zululand

[lokiša | edit source]

Shaka mathomong o be a kgotsofetše gore Mzilikazi o hlanketše setšhaba sa Mazulu gabotse gomme a putsa Mzilikazi ka dikgomo le mašole. Phapano magareng ga baetapele ba babedi e ile ya hlongwa morago ga gore Shaka a bolaye mafahla a kgaetšedi ya Mzilikazi, Ntombizodwa Ka Mashobana, yo ka morago a ilego a tsebja ka leina la Mafakasane.

Ka ngwaga wa 1823 Mzilikazi o ile a huduga Nguniland ka nako ya Mfecane ka mohlake yo mogolo wa dikgomo tša Shaka. A go tsebalege gore Mzilikazi ke yena a utswitšego mohlape wa kgomo tša Shaka goba o tšere tša setšhaba sa merafe ya baagišani. Mzilikazi o ile a hudugela Mozambique eupša ka 1826 o le lebišitše bophirima gola Transvaal ka ge dira tša gagwe di be dileka go mmolaya, leetong la gagwe o tsamaile a kgoboketša balatedi gotšwa merafeng e mengwe go hlasela mošate wa Ndundza gola Esikhunjini, moo kgoši ya ga Ndzundza Magodongo ba bangwe ba ile ba thopilwe ka morago ba bolawa nokeng ya Mkobola.[5]