İçeriğe atla

GlobalFoundries

Vikipedi, özgür ansiklopedi
GlobalFoundries Inc.
Menkul değer sembolüNasdaq: GFS
EndüstriYarı iletken üretimi
KuruluşMart 2009
Genel merkezi
Malta, New York
,
ABD
Önemli kişilerTim Breen (genel müdür)
Thomas Caulfield (yönetim kurulu icra başkanı)
ÜrünFinFET, FD-SOI, RF-SOI, SiGe, GaN ve silisyum fotonik süreçleri
Gelir6,79 milyar USD (2025)[1]
SahibiMubadala (yaklaşık yüzde 81, 2025 sonu)[1]
Çalışan sayısıyaklaşık 14.000 (31 Aralık 2025)[1]
Web sitesigf.com

GlobalFoundries (GF; Nasdaq: GFS), başka şirketlerin tasarladığı yongaları üreten ABD merkezli bir yarı iletken dökümhanesidir. Şirket 2009'da AMD'nin üretim tesislerinin, Abu Dabi hükümetine ait bir yatırım şirketiyle kurulan ortak girişime devredilmesiyle ortaya çıktı.[2] Merkezi New York eyaletindeki Malta'dadır. Malta, Burlington, Dresden ve Singapur'da olmak üzere dört üretim yerleşkesi vardır.[1] Piyasa araştırma şirketi TrendForce'a göre GlobalFoundries 2025'te yüzde 3,87'lik payla dünyanın beşinci büyük dökümhanesiydi.[3]

Tarihçe

[değiştir | kaynağı değiştir]

Kuruluş

[değiştir | kaynağı değiştir]

AMD, 7 Ekim 2008'de Abu Dabi hükümetine ait Advanced Technology Investment Company (ATIC) ile birlikte "The Foundry Company" adlı bir üretim şirketi kurma anlaşmasını duyurdu. ATIC başlangıçta yeni şirketin yüzde 55,6'sına sahip olacaktı.[4] İşlem 2 Mart 2009'da tamamlandı ve şirketin adı 4 Mart 2009'da GLOBALFOUNDRIES olarak değiştirildi.[2] İlk genel müdür Doug Grose'du.[5] AMD şirketteki kalan payından 4 Mart 2012'de tümüyle çıktı.[6] Şirket bugün kuruluşunu Mubadala'nın tamamına sahip olduğu bir yan kuruluşun AMD'nin Dresden'deki üretim işini satın alması olarak anlatır.[1]

Büyüme

[değiştir | kaynağı değiştir]

ATIC, 7 Eylül 2009'da Singapurlu dökümhane Chartered Semiconductor'ı hisse başına 2,68 Singapur dolarından satın alma teklifini duyurdu; borçlarla birlikte işlemin toplam değeri yaklaşık 3,9 milyar ABD dolarıydı.[7] Satın alma 18 Aralık 2009'da geçerlik kazandı ve Chartered 13 Ocak 2010'da GlobalFoundries'e katıldı.[8][9] Chartered o dönemde gelire göre dünyanın üçüncü büyük dökümhanesiydi ve şirketin Singapur'daki üretim merkezinin temelini oluşturdu.[10]

IBM, 20 Ekim 2014'te yarı iletken üretim işini GlobalFoundries'e devretme anlaşması yaptı. Anlaşmayla East Fishkill (New York) ve Essex Junction (Vermont) tesisleri GlobalFoundries'e geçti; IBM de GlobalFoundries'e 1,5 milyar dolar ödemeyi üstlendi.[11] Devir 1 Temmuz 2015'te tamamlandı ve şirkete 16.000'i aşan patent ve patent başvurusu kattı.[12] East Fishkill tesisi 2019'da yapılan anlaşmayla onsemi'ye satıldı ve 31 Aralık 2022'de el değiştirdi.[10][13]

7 nm kararı ve yeniden konumlanma

[değiştir | kaynağı değiştir]

GlobalFoundries 27 Ağustos 2018'de 7 nm FinFET programını belirsiz süreyle askıya aldığını ve araştırma geliştirme ekiplerini yeniden yapılandırdığını duyurdu. Şirket bundan sonra en küçük düğüm yarışı yerine farklılaştırılmış süreçlere yöneldi.[14] Merkezini 26 Nisan 2021'de Silikon Vadisi'nden en gelişmiş fabrikası Fab 8'in bulunduğu Malta'ya taşıdı.[15]

Halka arz ve sahiplik

[değiştir | kaynağı değiştir]

Şirketin hisseleri 28 Ekim 2021'de Nasdaq'ta GFS simgesiyle işlem görmeye başladı; halka arz fiyatı hisse başına 47 dolardı.[10] GlobalFoundries arzdan yaklaşık 1,4 milyar dolar net gelir elde etti; Mubadala da sattığı hisselerden yaklaşık 1,4 milyar dolar aldı.[16] Mubadala 31 Aralık 2025'te hisselerin yaklaşık yüzde 81'ine sahipti.[1] Mart 2026'daki ikincil satıştan sonra bu oranın şirket tahminine göre yaklaşık yüzde 77'ye inmesi öngörüldü.[17]

Yönetim

[değiştir | kaynağı değiştir]

Doug Grose 2009'dan Haziran 2011'e kadar şirketin genel müdürüydü (İngilizce: chief executive officer, CEO). Yerine önce vekâleten, Ekim 2011'den itibaren kalıcı olarak Ajit Manocha geçti.[18] Sanjay Jha 6 Ocak 2014'te genel müdür oldu.[19] Görevi Mart 2018'de Thomas Caulfield devraldı.[20] Caulfield 28 Nisan 2025'te yönetim kurulunun icra başkanlığına geçti ve yerine Tim Breen genel müdür oldu.[21]

Davalar

[değiştir | kaynağı değiştir]

GlobalFoundries 26 Ağustos 2019'da TSMC'ye karşı 16 patentinin ihlal edildiği savıyla ABD ve Almanya'da davalar açtı.[22] İki şirket 28 Ekim 2019'da bütün davaları düşürüp patentlerini karşılıklı olarak lisansladıklarını açıkladı.[23] IBM ile 2021'de başlayan ve 2023'te ticari sır davasıyla genişleyen anlaşmazlık, 2 Ocak 2025'te bütün davaları kapsayan bir uzlaşmayla sona erdi.[10][24]

2024 ve sonrası

[değiştir | kaynağı değiştir]

ABD Ticaret Bakanlığı 20 Kasım 2024'te CHIPS teşvik programı kapsamında GlobalFoundries'e 1,5 milyar dolara kadar doğrudan destek verdi.[25] Şirket Haziran 2025'te New York ve Vermont'taki üretimini ve gelişmiş paketleme kapasitesini genişletmek için 16 milyar dolarlık bir yatırım planı açıkladı.[26] Ekim 2025'te Dresden tesisini 1,1 milyar avroluk yatırımla büyütme planını duyurdu;[27] Avrupa Komisyonu bu proje için Almanya'nın vereceği 495 milyon avroluk desteği 11 Aralık 2025'te onayladı.[28]

Şirket bu dönemde satın almalarla da büyüdü. Temmuz 2024'te Tagore Technology'nin güç elektroniğine yönelik galyum nitrür (GaN) patent ve teknoloji varlıklarını aldı.[29] Ağustos 2025'te işlemci mimarisi şirketi MIPS'i,[30] Kasım 2025'te Singapurlu silisyum fotonik üreticisi Advanced Micro Foundry'yi 453 milyon dolara satın aldı.[1] Synopsys'in ARC işlemci IP işini 445 milyon dolara satın alma anlaşmasını 14 Ocak 2026'da duyurdu ve işlemi 2 Haziran 2026'da tamamladı.[1][31]

Üretim tesisleri

[değiştir | kaynağı değiştir]
GlobalFoundries'in Dresden'deki Fab 1 tesisinin havadan görünüşü (2011)

GlobalFoundries'in Malta (New York), Burlington (Vermont), Dresden (Almanya) ve Singapur'da olmak üzere dört üretim yerleşkesi vardır. 2025 sonunda toplam kurulu kapasite yılda yaklaşık 2,8 milyon pul, temiz oda alanı yaklaşık 239.000 metrekareydi.[1] Malta'daki tesis Fab 8, Burlington'daki tesis Fab 9 adını taşır.[1] Dresden'deki tesis Fab 1, Singapur'daki tesislerden biri Fab 7 olarak anılır.[32][33]

ABD Savunma Bakanlığı'na bağlı Savunma Mikroelektronik Dairesi, Malta tesisini 30 Mayıs 2023'te güvenilir tedarikçi olarak akredite etti.[34] Şirketin New York ve Vermont'taki tesislerinin ikisi de bu akreditasyona sahiptir.[35]

Teknolojiler

[değiştir | kaynağı değiştir]

GlobalFoundries kendini milyarlarca aygıtta kullanılan, farklılaştırılmış temel yonga teknolojilerine odaklanan bir dökümhane olarak tanımlar. Şirketin temel teknolojileri arasında FinFET, tamamen boşaltılmış yalıtkan üzeri silisyum (FD-SOI), radyo frekansı için yalıtkan üzeri silisyum (RF-SOI), silisyum-germanyum (SiGe), galyum nitrür (GaN), BCD güç süreçleri ve silisyum fotonik yer alır.[1]

Şirketin 22 nm FD-SOI platformu 22FDX adını taşır ve 2025'te dirençli bellek (RRAM) seçeneğiyle birlikte sunulmaya başlandı.[36] En gelişmiş FinFET süreci 12 nm sınıfındaki 12LP+'dır.[37] Şirket Kasım 2025'te TSMC'den 650 ve 80 voltluk galyum nitrür teknolojisinin lisansını aldı.[38]

Mali durum

[değiştir | kaynağı değiştir]

31 Aralık 2025'te sona eren mali yılda gelir 6,79 milyar dolar oldu (2024: 6,75 milyar dolar). Şirket 2024'teki 262 milyon dolarlık zararın ardından 2025'te 888 milyon dolar net kâr elde etti ve araştırma geliştirmeye 518 milyon dolar harcadı.[1]

2025'te gelirin yüzde 39'u akıllı mobil aygıtlardan, yüzde 21'i otomotivden, yüzde 18'i ev ve endüstriyel nesnelerin internetinden, yüzde 11'i iletişim altyapısı ve veri merkezi uygulamalarından geldi; kalan yüzde 11 pul satışı dışındaki gelirdi.[1] Adı açıklanmayan iki müşteri pul gelirinin sırasıyla yüzde 16,4'ünü ve yüzde 13,9'unu oluşturdu; en büyük on müşteri pul sevkiyatının yaklaşık yüzde 63'ünü aldı.[1]

Kaynakça

[değiştir | kaynağı değiştir]
  1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 "GLOBALFOUNDRIES Inc. Form 20-F, 31 Aralık 2025'te sona eren mali yıl" (İngilizce). ABD Menkul Kıymetler ve Borsa Komisyonu. 27 Şubat 2026. Erişim tarihi: 14 Eylül 2026.
  2. 1 2 "Advanced Micro Devices, Inc. Form 8-K" (İngilizce). ABD Menkul Kıymetler ve Borsa Komisyonu. 5 Mart 2009. Erişim tarihi: 14 Eylül 2026.
  3. ↑ "AI Demand Drives 4Q25 Global Top 10 Foundries Revenue Up 2.6% QoQ; Samsung Gains Share and Tower Moves Up in Rankings, Says TrendForce" (İngilizce). TrendForce. 12 Mart 2026. Erişim tarihi: 14 Eylül 2026.
  4. ↑ "AMD Investor Roadshow, Form 8-K Ek 99.1" (İngilizce). ABD Menkul Kıymetler ve Borsa Komisyonu. 7 Ekim 2008. Erişim tarihi: 14 Eylül 2026.
  5. ↑ "GLOBALFOUNDRIES, World's First Global Semiconductor Foundry Company, Opens for Business" (İngilizce). Mubadala. 4 Mart 2009. 30 Mayıs 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 14 Eylül 2026.
  6. ↑ "Advanced Micro Devices, Inc. Form 8-K" (İngilizce). ABD Menkul Kıymetler ve Borsa Komisyonu. 5 Mart 2012. Erişim tarihi: 14 Eylül 2026.
  7. ↑ "ATIC Makes Bid to Acquire Chartered" (İngilizce). ABD Menkul Kıymetler ve Borsa Komisyonu. 7 Eylül 2009. Erişim tarihi: 14 Eylül 2026.
  8. ↑ "ATIC's Acquisition of Chartered Becomes Effective" (İngilizce). ABD Menkul Kıymetler ve Borsa Komisyonu. 18 Aralık 2009. Erişim tarihi: 14 Eylül 2026.
  9. ↑ "GLOBALFOUNDRIES Integrates Operations with Chartered Semiconductor" (İngilizce). GlobalFoundries. 13 Ocak 2010. 17 Ocak 2010 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 14 Eylül 2026.
  10. 1 2 3 4 "GLOBALFOUNDRIES Inc. halka arz izahnamesi (Form 424B4)" (İngilizce). ABD Menkul Kıymetler ve Borsa Komisyonu. 29 Ekim 2021. Erişim tarihi: 14 Eylül 2026.
  11. ↑ "GLOBALFOUNDRIES to Acquire IBM's Microelectronics Business" (PDF) (İngilizce). IBM. 20 Ekim 2014. 27 Nisan 2023 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 14 Eylül 2026.
  12. ↑ "GLOBALFOUNDRIES Completes Acquisition of IBM Microelectronics Business" (İngilizce). GlobalFoundries. 1 Temmuz 2015. 30 Kasım 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 14 Eylül 2026.
  13. ↑ "onsemi Commemorates Transfer of Ownership of East Fishkill, New York Facility from GlobalFoundries" (İngilizce). onsemi. 10 Şubat 2023. 31 Mayıs 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 14 Eylül 2026.
  14. ↑ "GLOBALFOUNDRIES Reshapes Technology Portfolio to Intensify Focus on Growing Demand for Differentiated Offerings" (İngilizce). GlobalFoundries. 27 Ağustos 2018. 11 Aralık 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 14 Eylül 2026.
  15. ↑ "GLOBALFOUNDRIES Moves Corporate Headquarters to its Most Advanced Semiconductor Manufacturing Facility" (İngilizce). GlobalFoundries. 26 Nisan 2021. 10 Kasım 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 14 Eylül 2026.
  16. ↑ "GLOBALFOUNDRIES Inc. Form 20-F, 2021 mali yılı" (İngilizce). ABD Menkul Kıymetler ve Borsa Komisyonu. 31 Mart 2022. Erişim tarihi: 14 Eylül 2026.
  17. ↑ "GLOBALFOUNDRIES Inc. izahname eki (Form 424B7)" (İngilizce). ABD Menkul Kıymetler ve Borsa Komisyonu. 12 Mart 2026. Erişim tarihi: 14 Eylül 2026.
  18. ↑ "ATIC and GLOBALFOUNDRIES Announce New Leadership to Drive Continued Investment Through 2012" (İngilizce). PR Newswire. 16 Haziran 2011. Erişim tarihi: 14 Eylül 2026.
  19. ↑ "GLOBALFOUNDRIES Announces New Chief Executive to Lead Next Phase of Growth" (İngilizce). GlobalFoundries. 6 Ocak 2014. 30 Ekim 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 14 Eylül 2026.
  20. ↑ "Following Significant Technology, Capacity and Expansion Milestones, GLOBALFOUNDRIES Announces CEO Transition" (İngilizce). GlobalFoundries. 9 Mart 2018. 11 Aralık 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 14 Eylül 2026.
  21. ↑ "GlobalFoundries Announces Leadership Transition to Drive Next Phase of Growth" (İngilizce). GlobalFoundries. 5 Şubat 2025. Erişim tarihi: 14 Eylül 2026.
  22. ↑ "GLOBALFOUNDRIES Files Patent Infringement Lawsuits Against TSMC in U.S. and Germany" (İngilizce). GlobalFoundries. 26 Ağustos 2019. 28 Ağustos 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 14 Eylül 2026.
  23. ↑ "GLOBALFOUNDRIES and TSMC Announce Resolution of Global Disputes" (İngilizce). GlobalFoundries. 28 Ekim 2019. 30 Ekim 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 14 Eylül 2026.
  24. ↑ "GlobalFoundries and IBM Announce Settlement and Resolution of All Litigation Matters" (İngilizce). GlobalFoundries. 2 Ocak 2025. Erişim tarihi: 14 Eylül 2026.
  25. ↑ "Biden-Harris Administration Announces CHIPS Incentives Award with GlobalFoundries" (İngilizce). ABD Ticaret Bakanlığı. 20 Kasım 2024. 14 Ocak 2026 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 14 Eylül 2026.
  26. ↑ "GlobalFoundries Announces $16B U.S. Investment" (İngilizce). GlobalFoundries. 4 Haziran 2025. Erişim tarihi: 14 Eylül 2026.
  27. ↑ "GlobalFoundries Plans Billion Euro Investment to Expand Chip Manufacturing in Germany" (İngilizce). GlobalFoundries. 28 Ekim 2025. Erişim tarihi: 14 Eylül 2026.
  28. ↑ "Commission approves German State aid measure to support GlobalFoundries" (İngilizce). Avrupa Komisyonu. 11 Aralık 2025. Erişim tarihi: 14 Eylül 2026.
  29. ↑ "GlobalFoundries Acquires Tagore Technology's GaN Technology" (İngilizce). GlobalFoundries. 1 Temmuz 2024. Erişim tarihi: 14 Eylül 2026.
  30. ↑ "GlobalFoundries Completes Acquisition of MIPS" (İngilizce). GlobalFoundries. 14 Ağustos 2025. Erişim tarihi: 14 Eylül 2026.
  31. ↑ "GlobalFoundries completes acquisition of Synopsys' Processor IP Solutions Business" (İngilizce). GlobalFoundries. 2 Haziran 2026. 23 Temmuz 2026 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 14 Eylül 2026.
  32. ↑ "Welcome to GF Singapore" (İngilizce). GlobalFoundries. Erişim tarihi: 14 Eylül 2026.
  33. ↑ "Welcome to GF Dresden" (İngilizce). GlobalFoundries. Erişim tarihi: 14 Eylül 2026.
  34. ↑ "U.S. Government Accredits GlobalFoundries to Manufacture Trusted Semiconductors at New York Facility" (İngilizce). GlobalFoundries. 30 Mayıs 2023. Erişim tarihi: 14 Eylül 2026.
  35. ↑ "GlobalFoundries and U.S. Department of Commerce Announce Award Agreement on CHIPS Act Funding" (İngilizce). GlobalFoundries. 20 Kasım 2024. Erişim tarihi: 14 Eylül 2026.
  36. ↑ "GlobalFoundries Announces Availability of 22FDX+ RRAM Technology" (İngilizce). GlobalFoundries. 28 Ağustos 2025. Erişim tarihi: 14 Eylül 2026.
  37. ↑ "GLOBALFOUNDRIES Introduces 12LP+ FinFET Solution for Cloud and Edge AI Applications" (İngilizce). GlobalFoundries. 24 Eylül 2019. 27 Ekim 2020 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 14 Eylül 2026.
  38. ↑ "GlobalFoundries Licenses GaN Technology from TSMC" (İngilizce). GlobalFoundries. 10 Kasım 2025. Erişim tarihi: 14 Eylül 2026.
"https://tr.wikipedia.org/w/index.php?title=GlobalFoundries&oldid=37956553" sayfasından alınmıştır