Maciej Korwin

Maciej Korwin

Rzeźba Macieja Korwina na pomniku Tysiąciecia w Budapeszcie
Tarcza herbowa króla Węgier Macieja Korwina
król Węgier i Chorwacji
Okres	od 24 stycznia 1458 do 6 kwietnia 1490
Koronacja	29 maja 1464
Poprzednik	Władysław Pogrobowiec
Następca	Władysław II Jagiellończyk
antykról Czech
Okres	od 1469 do 6 kwietnia 1490
Poprzednik	Władysław Pogrobowiec
Następca	Władysław II Jagiellończyk
Dane biograficzne
Dynastia	Hunyady
Data i miejsce urodzenia	23 lutego 1443 Koloszwar
Data i miejsce śmierci	6 kwietnia 1490 Wiedeń
Ojciec	Jan Hunyady
Matka	Elżbieta Szilágyi
Rodzeństwo	Władysław Hunyady
Żona	Katarzyna Podiebrad Beatrycze Aragońska
Dzieci	Jan Korwin

Maciej Korwin, łac. Matthias Corvinus, węg. Hunyadi Mátyás, zwany Sprawiedliwym, węg. Igazságos, rum. Matia/Matei Corvin (ur. 23 lutego 1443 w Koloszwarze, zm. 6 kwietnia 1490 w Wiedniu) – król Węgier i Chorwacji od 1458 oraz Czech od 1469 roku (jako antykról), drugi syn Jánosa Hunyadyego, brat Władysława Hunyadyego. Uważany za jednego z najwybitniejszych władców Węgier. Przydomek „Korwin” pochodzi od herbu, na którym umieszczony był kruk (łac. corvus).

Przed objęciem tronu

Dom w Klużu-Napoce, w którym urodził się Maciej Korwin

Maciej Korwin urodził się 23 lutego 1443 roku w Koloszwarze na terenie dzisiejszej Rumunii. Jego ojcem był wybitny węgierski dowódca János Hunyady, a matką była Elżbieta Szilágyi.

Po śmierci ojca (11 sierpnia 1456), który wcześniej był regentem Węgier, wraz z bratem Władysławem i wujem Mihálym Szilágyim został uwięziony przez stronników Władysława V Pogrobowca i skazany na śmierć (jako karę za zabójstwo przez jego brata hrabiego Celje Ulryka). Wyrok wykonano na jego starszym bracie, Maciej zaś został przewieziony do Pragi, gdzie był więziony aż do śmierci Władysława Pogrobowca.

Początek panowania

Wstąpienie na tron

24 stycznia 1458 roku w wieku 15 lat został wybrany na króla Węgier, co oprócz niezwykłej popularności wśród szlachty jego zmarłego ojca – Jánosa Hunyadyego było zasługą jego wuja, Mihályego Szilágyiego i matki, Elżbiety Szilágyi, którzy osobiście zabiegali o poparcie dla Macieja wśród panów węgierskich. Zgodzili się oni wybrać Macieja, mając nadzieję na odegranie u boku młodego i niedoświadczonego króla decydującej roli. Nowy, husycki król Czech, Jerzy z Podiebradów uwolnił elekta, a Maciej Korwin poślubił w 1461 roku jego córkę – Katarzynę. Mimo tego panowanie Korwina rozpoczęło się w trudnej sytuacji. Północ kraju znajdowała się w rękach zbuntowanej szlachty, a zachód i południowy zachód były opanowane przez cesarza Fryderyka III Habsburga, który rościł sobie prawo do korony węgierskiej po swym habsburskim kuzynie. Młody król nie mógł dokonać uroczystego obrzędu koronacji, ponieważ insygnia królewskie znajdowały się w posiadaniu cesarza. Trudną sytuację Macieja wykorzystywali również możnowładcy, którzy zapewnili sobie obowiązek zwoływania co rok sejmu, stworzenie armii najemnej, finansowanej ze skarbu królewskiego i nienakładania na szlachtę podatków.

Początek rządów

Rzeźba młodego króla Macieja Korwina

W pierwszym okresie panowania, do około roku 1465, głównym celem władcy było zapewnienie niepodległości państwa, utrzymanie władzy nad całością terytorium oraz umocnienie podupadłej władzy królewskiej. Próby umocnienia pozycji króla spotkały się jednak z oporem możnowładców, w tym palatyna Władysława Garai, którego zdjął z urzędu. Pozbył się swojego wuja, Mihályego Szilágyiego (podczas wyprawy na Turków podczas której dostał się do niewoli i w wyniku braku uiszczenia okupu został stracony w Konstantynopolu), który wcześniej przeszedł na stronę Habsburgów i uznał Fryderyka III za króla Węgier. Maciej zdołał pokonać magnatów i zmusić wojska habsburskie do wycofania się z kraju przy pomocy wojsk zaciężnych i dawnych stronników ojca oraz dzięki poparciu ze strony miast i średniej szlachty. W 1465 roku zmarła jego żona Katarzyna z Podiebradów, co przyczyniło się do bardziej agresywnej polityki wobec królestwa Czech. Jego nową żoną została w 1476 roku Beatrycze Aragońska.

Koronacja

Gdy król Maciej Korwin wstąpił na tron węgierskie insygnia koronacyjne (w tym korona św. Stefana) były w posiadaniu cesarza Fryderyka III. Młody król, w przeciwieństwie do poprzednich władców nieposiadających insygniów (np. Karola Roberta) nie koronował się koroną zastępczą. 20 lutego 1460 roku otrzymał od Piusa II pieniądze na wykup insygniów. Oryginalne insygnia król zdobył jednak dopiero 19 lipca 1463 roku, gdy porozumiał się z cesarzem. 29 maja 1464 roku król koronował się oryginalnymi insygniami na króla Węgier w katedrze w Białogrodzie Stołecznym.

Polityka zagraniczna

Król Maciej Korwin prowadził (szczególnie w drugim okresie swojego panowania) bardziej agresywną i ambitną politykę zagraniczną, której celem było zdobycie pierwszoplanowej pozycji Węgier w Europie Środkowej.

Relacje z Habsburgami

17 lutego 1459 roku cesarz Fryderyk III został ogłoszony królem Węgier przez opozycję wobec rządów Macieja. Po latach negocjacji, Fryderyk ugiął się pod propozycją 80 tysięcy florenów. 19 lipca 1463 podpisano traktat z Soprony i Wiener Neustadt, na mocy którego Fryderyk zachował tytuł króla Węgier, a Habsburgowie zyskiwali prawo do sukcesji po śmierci Macieja bez męskiego potomka. Dodatkowo Maciej został adoptowany przez cesarza, co umocniło pozycję Habsburgów na Węgrzech. W następnych latach król podejmował próby unieważnienia traktatu, a jego starania przekształciły się w długoletni konflikt z Fryderykiem. W 1476 roku król zmusił cesarza Fryderyka III do wypłaty okupu 100 tys. forintów w zamian za odstąpienie jego wojsk od Wiednia. Nie uchroniło to jednak cesarza od klęski kilka lat później. Maciej zawiązał sojusz z arcybiskupem Salzburga, z którego pomocą zajął Styrię. W 1485 wojska węgierskie zajęły Wiedeń, a 1 czerwca Maciej wkroczył do miasta i uczynił z niego swoją siedzibę. Dwa lata później zajęto całą Dolną Austrię oraz część Karyntii. Maciej przyjął tytuł księcia austriackiego. W maju 1486 roku syn Fryderyka – Maksymilian rozpoczął negocjacje układu pokojowego z Maciejem, który zawarto 16 grudnia 1487 roku i wielokrotnie go przedłużano.

Od 1489 roku Maciej szukał porozumienia z Habsburgami. Pojawiła się propozycja podwójnego małżeństwa nieślubnego syna Macieja, Jana Korwina z Małgorzatą Habsburg oraz cesarza Maksymiliana z Izabelą z Ferrary, siostrzenicą królowej Beatrycze. Sama Beatrycze nie odrzucała pomysłu jej ślubu z cesarzem rzymskim po śmierci Macieja. Po nieudanych rozmowach z Fryderykiem, władca Węgier zwrócił się do Maksymiliana. Przedstawiciele węgierscy zaproponowali 4 miliony guldenów za zwrot ziem austriackich. 21 listopada 1489 roku poselstwo rzymskie zaoferowało Korwinowi wykup Dolnej Austrii, Styrii i Karyntii za kwotę 200 tys. guldenów. Król Maciej zgodził się sprzedać za tę kwotę tylko dwie ostatnie krainy, co spotkało się z odmową cesarza. Do porozumienia nie doszło, jednak Maksymilian uzyskał przedłużenie rozejmu do 8 września 1490 roku.

Wojny w Czechach

Na przełomie 1466 i 1467 po apelu papieża do walki z husytami, król Maciej Korwin rozpoczął wojnę z władcą Czech Jerzym z Podiebradów. W trakcie wojny część katolickiej szlachty skonfederowanej w Unii Zielonogórskiej ogłosiła go 3 maja 1469 roku w Ołomuńcu królem Czech. Mimo początkowych sukcesów, dzięki którym Maciej zajął Śląsk, Łużyce i Morawy nie zdołał jednak ostatecznie pokonać Jerzego, który utrzymał się we właściwych Czechach i w Pradze.

Po śmierci króla czeskiego w 1471 roku Czesi zaproponowali koronę Władysławowi Jagiellończykowi. Korwin mimo otrzymania od papieża Sykstusa IV potwierdzenia prawa do czeskiej korony nie zdołał porozumieć się z Jagiellonami i Habsburgami, co spowodowało ciągnącą się przez kilka lat wojnę polsko-czesko-węgierską, w wyniku której Władysław utrzymał się na tronie Czech, a król Maciej utrzymał Morawy, Śląsk i Łużyce. Pokój między Węgrami i Czechami podpisany został w Ołomuńcu dopiero w 1474 roku -– Maciej uznał koronę czeską Władysława Jagiellończyka, który z kolei uznał Macieja za króla na terenie Moraw, Śląska i Łużyc z prawem ich odkupienia przez Władysława w wypadku śmierci Macieja za 400 tys. guldenów.

Walki z Imperium Osmańskim

Na początku panowania Macieja Korwina utrzymywał pokojowe relacje z Osmanami (być może zawarł z nimi tajny rozejm w 1458). W tym czasie Turcy zlikwidowali państwo serbskie, a następnie podbili znaczną część Bośni, zabijając jej władcę Stefana Tomaszevića Kotromanića (1463). W 1462 roku na Węgrzech schronił się obalony przez Turków Wład Palownik, który został przez Macieja Korwina uwięziony. Obszar południowych Węgier przez całe rządy króla regularnie był łupiony przez tureckich akindżich. Król kilkukrotnie stawał na czele najazdów odwetowych na ziemie tureckie. Na przełomie 1463 i 1464 armia węgierska zdobyła Jajce, a w 1476 roku Šabac. Król kontrolował też tymczasowo część Bośni, ustanawiając na kontrolowanym przez siebie obszarze marionetkowego króla Mikołaja Ujlakiego. W latach 1483–1485 obowiązywał rozejm między królem Węgier a sułtanem Bajazydem II (który po ataku na Mołdawię w 1484 roku został oskarżony o jego złamanie). Obrona obszaru południowych Węgier została powierzona Palowi (Pawłowi) Kinizsi.

Król podczas swojego panowania znacznie rozbudował system obrony państwa na granicy z Imperium Osmańskim.

Interwencje na Wołoszczyźnie i Mołdawii

Bitwa pod Baia

W marcu 1460 król wyniósł na tron wołoski Dana III, który został niebawem obalony przez Włada Palownika (który został później obalony przez Turków i uwięziony przez Korwina), a w 1467 roku zaatakował hospodara Mołdawii Stefana Wielkiego, poniósł jednak klęskę w bitwie pod Baia. W 1476 roku Maciej Korwin wraz z Stefanem Wielkim przywrócili tron Władowi Palownikowi, który wyszedł z niewoli węgierskiej, został jednak zamordowany dwa miesiące później.

Relacje z papiestwem i Wenecją

Podczas swojego panowania Maciej Korwin kilkukrotnie dostawał apele do wyprawy przeciw Imperium Osmańskiemu oraz obietnice zorganizowania krucjaty, w którą włączyliby się europejscy monarchowie. 20 lutego 1460 roku Maciej otrzymał od papieża Piusa II 40 tys. dukatów na wykup korony św. Stefana od cesarza Fryderyka III Habsburga. Papiestwo i Wenecja regularnie wspomagało króla finansowo, pokrywając koszty wypraw przeciw Turkom. W latach 1443–1484 łączne wsparcie przesłane przez te państwa wyniosło około 320 tys. dukatów od państwa papieskiego, a około 280 tys. od Wenecji.

Interwencja na Śląsku

W 1488 roku na wieść o tym, że Jan II Żagański (Szalony), planował oddać swoje księstwo po swojej śmierci Podiebradom, król wyprawił się na ziemie Jana II. Król Węgier zdobył Głogów i pokonał wojska żagańskie w bitwie pod Tomkowicami. Ostatecznie Jan II oddał swoje księstwo Maciejowi za cenę 20 tys. guldenów. Oznaczało to koniec wojny o sukcesję głogowską.

Relacje z Polską-Litwą

Za panowania króla Macieja Korwina Węgry i Polska-Litwa króla Kazimierza IV Jagiellończyka (panował w Polsce w latach 1447–1492) pozostawały w napiętych stosunkach. Po śmierci Jerzego z Podiebradów przez kilka lat król Węgier prowadził wojnę z jagiellońskimi Czechami i Polską-Litwą. W 1471 polski królewicz Kazimierz, popierany przez część zbuntowanych węgierskich możnowładców, nieudanie wyprawił się na Węgry w celu przejęcia tamtejszego tronu. W 1474 roku w odwecie za zniszczenia dokonane na Węgrzech Górnych przez Pawła Jasieńskiego, Maciej poprowadził wyprawę na polską Ruś. Prowadzona z przerwami i ze zmiennym szczęściem wojna polsko-węgierska zakończyła się dopiero w 1479 roku. Próby zbliżenia z Polską nie doszły do skutku, gdyż oferowanego przez Macieja sojuszu w zamian za rękę Jadwigi Jagiellonki nie akceptowała polska królowa Elżbieta Rakuszanka. Maciej podejmował więc różnego rodzaje akcje dyplomatyczne przeciw Polsce, sprzymierzając się z Krzyżakami i Moskwą. Z tą drugą oraz z chanem krymskim Mengli I Girejem król rozpoczął od 1489 roku ożywione kontakty. W kwietniu 1489 roku na wieść o sojuszu polskiego króla Kazimierza IV z jego synem Władysławem II Jagiellończykiem, król skierował skargę do papieża i zagroził polskiemu monarsze zawarciem antypolskiego sojuszu węgiersko-tureckiego.

Polityka wewnętrzna

Królewska pieczęć Macieja Korwina

W drugim okresie Maciej przeprowadził reformy wojska, spraw wewnętrznych, dworu, prawa i systemu monetarnego celem umocnienia i ustabilizowana władzy centralnej.

Finanse

Głównym źródłem kosztownej polityki zagranicznej króla były ogromne podatki pobierane ku niezadowoleniu szlachty. Znaczną pomoc finansową Węgry otrzymywały od Państwa Kościelnego i Republiki Weneckiej (łącznie ok. 600 tys. dukatów). Królewskie dochody wynosiły rocznie maksymalnie 650 tys. złotych florenów. Głównymi wydatkami państwa Macieja Korwina były liczne wyprawy wojenne oraz utrzymanie twierdz na granicy węgiersko-osmańskiej. Najazdy osmańskie przyczyniły się do wyludnienia południowych Węgier, co przyczyniło się do zmniejszenia liczby podatników.

Zmagania z możnowładcami

Na początku swojego panowania mocno ograniczył wpływy możnowładców, dymisjonując potężnego palatyna Władysława Garai oraz pozbawiając znaczenia swojego wuja Mihályego Szilágyiego. W roku 1471 wybuchł przeciwko królowi bunt magnatów, którego celem było powołanie na tron węgierski królewicza polskiego Kazimierza. Rozpoczęta 2 października 1471 wyprawa 13-letniego Kazimierza z wojskami polskimi utknęła jednak w Nitrze. Król przez całe życie prowadził politykę popierana nowej szlachty przeciw rodom oligarchicznym.

Armia

Żołnierz czarnej armii

Król Maciej Korwin założył zawodową armię zaciężną, tzw. Czarną Armię (węg. fekete sereg). Armia zaciężna stanowiła odtąd trzon sił zbrojnych jego państwa. W wyniku wielu niszczycielskich najazdów tureckich akindżich zwiększył liczbę lekkiej jazdy w szeregach armii węgierskiej. Ocenia się, że suma wojsk Macieja Korwina wynosiła około 28 tys. żołnierzy. Armia króla na wzór innych armii bałkańskich składała się głównie z ciężkiej i lekkiej jazdy, w mniejszym stopniu piechoty.

Wykształcenie i działalność oświatowa

Król był człowiekiem wszechstronnie wykształconym, najpierw był uczniem Jana Vitéza, później Grzegorza z Sanoka. Miał łatwość uczenia się języków, wedle tradycji służył ojcu jako tłumacz. Znał łacinę oraz języki francuski, włoski i niemiecki. Król studiował we Włoszech, zainspirowany ideami renesansu wprowadzał jego osiągnięcia na Węgrzech, był w kontaktach listownych z pierwszymi uczonymi włoskimi. Znany był jako mecenas sztuki, nauki i kultury. Założył Universitas Istropolitana (uniwersytet w Bratysławie, wówczas Pozsóny, 1465), drukarnię w Budzie (1472) oraz słynną, renesansową bibliotekę zwaną od jego przydomka Corvinianą.

Kwestia sukcesji

Problemem Macieja pozostawał brak legalnego następcy tronu. Jego drugie małżeństwo z Beatrycze Aragońską pozostało (podobnie jak pierwsze) bezdzietne i król usiłował zapewnić następstwo swemu nieślubnemu synowi Janowi Korwinowi. Maciej widząc narastającą opozycję wobec planów osadzenia Jana na tronie Węgier, zwrócił się o pomoc do Fryderyka III. W ramach porozumienia cesarz miałby pomóc Janowi Korwinowi w odzyskaniu tytułów króla Chorwacji i Bośni, a w zamian Maciej zwróciłby Karyntię i Styrię Fryderykowi. Rozmowy zostały zerwane po żądaniach Fryderyka zwrotu Dolnej Austrii. Ostatnie lata swojego panowania król poświęcił na zapewnieniu sukcesji swojego syna, nadając mu wiele dóbr ziemskich w Slawonii, jednak bez powodzenia.

Śmierć i pochówek

Ziemie we władaniu Macieja Korwina pod koniec panowania (1490): Korona Węgierska z Siedmiogrodem i Chorwacją, Morawy, Łużyce i Śląsk oraz Dolna Austria ze Styrią i Krainą

Za panowania Macieja Korwina Węgry znalazły się u szczytu potęgi, jako główne królestwo jego państwa, jednak brak legalnego następcy tronu spowodował szybki rozpad imperium Macieja po jego śmierci. Zmarł niespodziewanie 6 kwietnia 1490 roku, po dwudniowej chorobie, pochowany został w królewskiej nekropolii w Białogrodzie (węg. Székesfehérvár) na Węgrzech. Po śmierci Macieja w 1490 roku jego syn został zmuszony do rezygnacji z praw do tronu, a królem Węgier został konkurent Macieja do tronu Czech, Władysław II Jagiellończyk.

Małżeństwa i potomstwo

Herby Macieja Korwina i Beatrycze w otoczeniu herbów księstw i ziem lennych

Maciej Korwin miał dwie żony:

• (1461): Katarzyna Podiebrad (1449–1464), córka króla Czech Jerzego z Podiebradów,
• (1476): Beatrycze Aragońska (1457–1508), córka króla Neapolu Ferdynanda I Aragońskiego,

Z Barbarą Edelpöck miał nieślubnego syna Jana Korwina (1473–1504), księcia głogowskiego (1488–1490), opawskiego (1491–1501) i sławońskiego (1491–1504).

Genealogia

4. László Hunyadi
			2. Jan Hunyady
5. Erzsébet Morsinai
						1. Maciej Korwin
6. László Szilágyi
			3. Elżbieta Szilágyi
7. Katalin Bellyéni

Upamiętnienie

• Maciej Korwin pojawia się w dodatkowej zawartości wideo w grze Civilization VI, w której przewodzi cywilizacji węgierskiej.
• Maciej Korwin znajduje się na węgierskim banknocie 1000-forintowym.
• Na dziedzińcu Zamku Królewskiego w Budapeszcie znajduje się fontanna króla Macieja z 1904 roku.

• 
  Pomnik Macieja Korwina przed kościołem św. Michała w Klużu-Napoce
• 
  Maciej Korwin w kronice Thurócziego
• 
  Rzeźba Macieja Korwina z Zamku Królewskiego w Budapeszcie, przedstawiająca władcę w stylu cesarzy rzymskich
• 
  Banknot 1000-forintowy z Maciejem Korwinem
• 
  Obraz autorstwa Gyuli Benczúra przedstawiający triumfującego Macieja Korwina
• 
  Jerzy z Podiebradów i Maciej Korwin, obraz Mikoláša Aleša

Bibliografia

• Xenopol, Alexandru D. (1896), Histoire des Roumains, i, Paris, pp.168
• Milton G. Lehrer and David Martin,Transylvania: History and Reality, Bartleby Press; 1986
• Miroslava Duranková, Stará Ľubovňa: Košice east Slovakia, Press Books, 2011
• Ion Grumeza, Dacia: Land of Transylvania, Cornerstone of Ancient Eastern Europe, Hamilton Books, 2009
• Constantin C Giurescu, Transylvania in the history of Romania: An historical outline, Garnstone P; 1969
• Marek Cetwiński: Historia Wrocławia w datach. Romuald Gelles (red.) i inni. Wrocław: TMW Wratislawia, 1996.
• Peter Sugar, Hanák, Péter, Frank, Tibor: A History of Hungary. Indiana University Press, 1990. ISBN 0-253-35578-8.
• Krzysztof Baczkowski: Habsburgowie i Jagiellonowie w walce o Węgry w latach 1490-1492. Oświęcim: Napoleon V, 2014. ISBN 978-83-7889-131-4.

Linki zewnętrzne

• Michał Kozłowski, Maciej Korwin i jego imperium .
• prof. dr hab. Bogusław Czechowicz, "Wrocławski" król czeski Maciej Korwin