Przejdź do zawartości

Prezydent Miasta Katowice

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Prezydent Miasta Katowice
Ilustracja
Herb Katowic
Obecny prezydent
Obecny Prezydent Miasta Katowice
Obecny prezydent – Marcin Krupa (2022)
Stanowisko
Państwo

 Polska

Województwo

 śląskie

Data utworzenia

28 grudnia 1866

Pierwszy prezydent

Louis Diebel

Długość kadencji

5 lat

Obecny prezydent

Marcin Krupa

Obecny od

8 grudnia 2014

Siedziba

Urząd Miasta Katowice
ul. Młyńska 4
40-098 Katowice

Strona internetowa
Multimedia w Wikimedia Commons

Prezydent Miasta Katowice – organ wykonawczy miasta Katowice, będący zwierzchnikiem służbowym pracowników Urzędu Miasta Katowice, kierowników miejskich jednostek organizacyjnych, a także służb, inspekcji i straży. Został powołany 28 grudnia 1866 roku.

Działalność i kompetencje

[edytuj | edytuj kod]

Prezydent Miasta Katowice to jeden z dwóch organów miasta Katowice[1]. Jest organem wykonawczym, wykonujący także zadania powierzone staroście na mocy obowiązujących ustaw. Wykonuje uchwały Rady Miasta Katowice oraz wydaje rozstrzygnięcia, szczególności w formie zarządzeń, decyzji administracyjnych bądź postanowień[2], a za okres między sesjami składa sprawozdanie ze swojej działalności[3].

Prezydent Miasta Katowice wykonuje swoje zadania przy pomocy Urzędu Miasta Katowice oraz jednostek organizacyjnych miasta. Jest kierownikiem Urzędu Miasta Katowice, zwierzchnikiem służbowym jego pracowników i kierowników miejskich jednostek organizacyjnych oraz zwierzchnikiem miejskich służb, inspekcji i straży[2]. Może powołać bądź odwołać swoich zastępców – wiceprezydentów, których liczba nie może być większa niż cztery[2]. Może ich upoważnić do wydawania w jego imieniu decyzji, jak również pracownikom miejskich służb, inspekcji i straży[3].

Prezydentowi Miasta Katowice bezpośrednio podlegają następujące komórki organizacyjne Urzędu Miasta Katowice i jednostki organizacyjne: Dyrektor Biura, Wydział Audytu i Kontroli, Wydział Prawny, Biuro Zgodności i Bezpieczeństwa (Inspektor Ochrony Danych), Pełnomocnik Prezydenta ds. Strategii Rozwoju oraz Pełnomocnik Prezydenta ds. Ochrony Informacji Niejawnych[4].

Lista zarządców i prezydentów miasta Katowice

[edytuj | edytuj kod]

Cesarstwo Niemieckie / Republika Weimarska

[edytuj | edytuj kod]

Katowice otrzymały prawa miejskie 11 września 1865 roku[5], a 28 grudnia tego samego roku powołano Magistrat, a wraz z nim ustanowiono stanowisko burmistrza[6]. Zarząd miasta składał się z burmistrza, jego zastępcy i sześciu rajców (pierwotnie było ich cztery[7]). Pierwszym burmistrzem Katowic był przybyły z Krapkowic Louis Diebel, którego na dwunastoletnią kadencję wybrała Rada Miejska na posiedzeniu 21 września 1866 roku spośród czterech kandydatów[8]. Louis Diebel wraz z miejskim skarbnikiem Bönischem zdefraudował 15 tys. talarów pobranych z kasy miejskiej i uciekł do Baltimore w Stanach Zjednoczonych, a ostatni raz na zebraniu rady pojawił się 8 września 1870 roku[9]. Kolejnym burmistrzem Katowic został Oswald Kerner ze Środy Śląskiej, a następnie August Schneider, który przyczynił się w dużym stopniu do znaczącego rozwoju młodego miasta[10]. Inauguracja Rady Miejskiej w Katowicach 11 grudnia 1919 roku zbiegła się z czasem z ustąpieniem po 17 latach kolejnego włodarza miasta, nadburmistrza Alexandra Pohlmanna, który został prezesem rejencji w Magdeburgu i posłem do Zgromadzenia Narodowego. Tytuł nadburmistrza Katowic miał do 1914 roku[11].

Pierwsza siedziba Magistratu znajdowała się w mieszkaniu burmistrza lub w wynajętym na ten cel przez miasto pomieszczeniach w hotelach Welta oraz „De Prusse”[7]. Na początku lat 70. XIX wieku ratusz mieścił się w budynku przy późniejszej ulicy 3 Maja, a następnie zakupiono do Tiele-Wincklerów grunt przy późniejszej ulicy Warszawskiej pod budowę siedziby Rady Miejskiej i Magistratu. Stały tam dwa budynki folwarczne, z czego jeden z nich przebudowano według projektu Carla Heintzego na ratusz. W latach 90. XIX wieku miasto zakupiło gmach hotelu „De Prusse” przy późniejszym Rynku, do którego w 1899 roku została przeniesiona siedziba ratusza. Poprzedni budynek został zburzony na początku XX wieku, a w jego miejscu stanął gmach późniejszego Teatru Śląskiego im. S. Wyspiańskiego[12].

Burmistrzowie i nadburmistrzowie Katowic
Lp. Imię i nazwisko Zdjęcie Rozpoczęcie
sprawowania urzędu		 Zakończenie
sprawowania urzędu		 Długość
urzędowania		 Źr.
1 Louis Diebel
(ur. ok. 1828)		 28 grudnia 1866[a] październik 1870 ok. 1370 dni [6]
– Scheidler (p.o. burmistrza) brak październik 1870 17 października 1870 ok. 17 dni [6]
– Oswald Hertel (p.o. burmistrza) brak 20 października 1870 9 lutego 1871 112 dni [6]
– Sklarzik (p.o. burmistrza) brak 9 lutego 1871 3 kwietnia 1871 53 dni [6]
2 Oswald Kerner
(4 kwietnia 1833, zm. 11 grudnia 1873)		 brak 3 kwietnia 1871[b] 11 grudnia 1873 983 dni [6]
– Körfer (p.o. burmistrza ?) brak 12 grudnia 1873 kwiecień 1874 ok. 110 dni [6]
– Baier (p.o. burmistrza ?) brak kwiecień 1874 (?) 1 lipca 1874 ok. 90 dni [6]
3 Otto Rüppel
(ur. 1826, zm. 7 listopada 1889)		 brak 1 lipca 1874 7 listopada 1889 5608 dni [6]
– von Schipp (komisarycznie) brak 1889 (?) 1890 (?) ok. 1 roku [6]
– Kosch (p.o. burmistrza) brak 1890 (?) 1891 (?) ok. 1 roku [6]
4 August Schneider
(ur. 20 października 1851, zm. 25 czerwca 1929)		 1 kwietnia 1890[c] 1 sierpnia 1902[d] 4504 dni [6]
5 Alexander Pohlmann
(ur. 10 września 1865, zm. 5 października 1952)		 1903 (?) 1919 ok. 5800 dni [6]

II Rzeczpospolita

[edytuj | edytuj kod]

Po 1922 roku podstawą funkcjonowania samorządu w Katowicach nadal była pruska ustawa z 1853 roku z niewielkimi modyfikacjami. Magistrat był wówczas jednym z dwóch organów samorządu miejskiego i składał się z burmistrza (prezydenta), jego zastępców, ławników oraz utrzymywanych przez miasto radców. Prezydenta wybierała Rada Miejska, a zatwierdzał minister spraw wewnętrznych. Magistratowi podlegały deputacje miejskie oraz naczelnicy okręgów miejscowych[13].

W momencie przejęcia w Katowic przez Polskę w czerwcu 1922 roku działała w mieście rada wyłoniona w wyborach komunalnych z 1919 roku[13]. Zaraz po podjęciu decyzji o podziale obszaru plebiscytowego w październiku 1921 roku podjęto działania mające na celu obsadzenie stanowiska burmistrza przez Polaka. Naczelna Rada Ludowa zaproponowała powiązanego z Narodową Partią Robotniczą Alfonsa Górnika. Radni 6 lutego (bądź 30 stycznia[14]) 1922 roku wybrali go na burmistrza[15], a jego zastępcą został Edmund Leu[16]. Pełnię władzy burmistrz uzyskał 19 czerwca, kiedy to Katowice opuściły wojska francuskie[17]. Edmund Leu był drugim burmistrzem do 1926 roku, po czym 8 lipca tego samego roku Rada Miejska wybrała na to stanowisko sędziego powiatowego Stanisława Szkudlarza, który urząd ten sprawował do wybuchu II wojny światowej[18].

Za cichą aprobatą wojewody Michała Grażyńskiego jesienią 1927 roku zaczęła się nagonka na prezydenta Alfonsa Górnika, czego przyczyną były jego prochadeckie sympatie[19]. Ze stanowiska zrezygnował 27[20][18] (bądź 28[21] lub 30[19]) kwietnia 1928 roku[21], a jego następcą został związany z sanacją Adam Kocur wybrany przez Radę Miejską 30 maja 1928 roku[14]. Nowy prezydent oficjalnie objął stanowisko 26 lipca 1928 roku[19]. W latach 1929–1931 na potrzeby władz miejskich został wzniesiony nowy gmach przy ulicy Młyńskiej 4[22].

Burmistrzowie i prezydenci Katowic
Lp. Imię i nazwisko Zdjęcie Rozpoczęcie
sprawowania urzędu		 Zakończenie
sprawowania urzędu		 Długość
urzędowania		 Źr.
6 Alfons Górnik
(ur. 26 marca 1886, zm. 8 grudnia 1939)		 6 lutego 1922 27 kwietnia 1928[e] 2272 dni [20]
7 Adam Kocur
(ur. 1 maja 1894, zm. 12 stycznia 1965)		 30 maja 1928[f] 3 września 1939 4113 dni [19][23]

III Rzesza

[edytuj | edytuj kod]

Działania II wojny światowej na terenie Katowic rozpoczęły się już 1 września 1939 roku, a w dniach 2 i 3 września miasto opuściło polska administracja[24]. Po zajęciu Katowic przez Niemców, 4 września przybył Julius Friedrich, urzędnik prezydium rejencji w Düsseldorfie, który został przewidziany na komisarycznego nadburmistrza Katowic. Swe obowiązki podjął w następnym dniu, mając do pomocy radców Kammera i Heynego[25]. 1 stycznia 1940 roku obowiązki nadburmistrza objął Hans Tiessler, który pełnił tę funkcję do końca wojny. Przed II wojną światową pracował w prezydium policji w Haale[26]. Nadburmistrz miał władzę decyzyjną, jak i wykonawczą, a jego poczynania kontrolował pełnomocnik NSDAP[27]. W maju 1941 roku stanowisko zastępcy nadburmistrza objął dr Pietsch[27].

Nadburmistrzowie Katowic
Lp. Imię i nazwisko Zdjęcie Rozpoczęcie
sprawowania urzędu		 Zakończenie
sprawowania urzędu		 Długość
urzędowania		 Źr.
– Julius Friedrich (komisarycznie) brak 5 września 1939[g] 31 grudnia 1939 117 dni [20]
8 Hans Tiessler
(ur. 24 maja 1905, zm. 12 grudnia 1951)		 1 stycznia 1940[h] styczeń 1945 ok. 1830 dni [20]

Rzeczpospolita Polska / PRL

[edytuj | edytuj kod]

Po wyzwoleniu Katowic z niemieckiej okupacji, na przełomie stycznia i lutego 1945 roku zaczął funkcjonował katowicki Zarząd Miejski. Tymczasowym prezydentem został Józef Wesołowski, a wiceprezydentami Karol Tkocz z PPR i bezpartyjny Mieczysław Kłapa[28]. Kolejnym prezydentem miasta został Zenon Tomaszewski vel Sobota, który okazał się fatalnym zarządzą, a po nim kolejno Aleksander Willner i Stefan Krużel[29][20].

Prezydenci Katowic
Lp. Imię i nazwisko Zdjęcie Rozpoczęcie
sprawowania urzędu		 Zakończenie
sprawowania urzędu		 Długość
urzędowania		 Źr.
9 Józef Wesołowski
(ur. 3 grudnia 1889, zm. 1954)		 brak 5 lutego 1945[i] 13 września 1945 220 dni [20]
10 Zenon Tomaszewski vel Sobota
(ur. 20 września 1906, zm. 2 lipca 1952)		 11 września 1945 31 maja 1946 262 dni [20]
– Stanisław Garwiński (p.o. prezydenta) 1 czerwca 1946 14 grudnia 1946 196 dni [20]
11 Aleksander Willner
(ur. 19 października 1895, zm. 30 maja 1956)		 12 grudnia 1946 23 marca 1950 1197 dni [20]
12 Stefan Krużel 13 marca 1950 czerwiec 1950 ok. 80 dni [20]

20 marca 1950 roku Sejm PRL uchwalił ustawę znoszącą m.in. stanowiska prezydentów miast. Wprowadzała ona jednolity system, oparty na wybranych przez mieszkańców radach miejskich, powiatowych i wojewódzkich podporządkowanych hierarchicznie Radzie Państwa. Najdłużej funkcję przewodniczącego Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w Katowicach pełnił Antoni Wojda[30][31].

Przewodniczący Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w Katowicach
Lp. Imię i nazwisko Zdjęcie Rozpoczęcie
sprawowania urzędu		 Zakończenie
sprawowania urzędu		 Długość
urzędowania		 Źr.
12 Stefan Krużel czerwiec 1950 luty 1952 ok. 610 dni [20]
– Józef Dziura (p.o. przewodniczącego) brak 1 marca 1952 1 kwietnia 1953 396 dni [20]
13 Antoni Wojda
(ur. 4 stycznia 1907, zm. 17 września 1981)		 1 kwietnia 1953[j] 1 października 1971 6757 dni [20]
14 Paweł Podbiał
(ur. 9 czerwca 1924, zm. 23 stycznia 1982)		 brak 14 września 1971 16 grudnia 1973 824 dni [20]

Po reformie administracyjnej w 1973 roku władzę wykonawczą oddano urzędom miejskim, na czele której ponownie stanęli prezydenci. W Katowicach pierwszym z nich, 17 grudnia tego samego roku, został Paweł Podbiał, dotychczasowy przewodniczący prezydium Miejskiej Rady Narodowej w Katowicach. Pomimo formalnego przywrócenia samorządu, faktyczne decyzje o zasadniczych problemach miasta nadal zapadły w Komitecie Wojewódzkim lub Miejskim PZPR w Katowicach[31].

Prezydenci Katowic
Lp. Imię i nazwisko Zdjęcie Rozpoczęcie
sprawowania urzędu		 Zakończenie
sprawowania urzędu		 Długość
urzędowania		 Źr.
14 Paweł Podbiał
(ur. 9 czerwca 1924, zm. 23 stycznia 1982)		 brak 17 grudnia 1973 30 maja 1975 529 dni [20]
15 Lucjan Gajda
(ur. 5 stycznia 1936)		 brak 1 czerwca 1975 14 czerwca 1978 1109 dni [20]
16 Marian Wysocki
(ur. 2 maja 1926, zm. 15 stycznia 2006)		 15 czerwca 1978[k] 28 lutego 1981 989 dni [20]
17 Edward Mecha
(ur. 31 stycznia 1938, zm. 16 kwietnia 2013)		 brak 1 marca 1981 31 marca 1984 1126 dni [20]
18 Jerzy Świrad
(ur. 1929, zm. sierpień 2015)		 brak 1 kwietnia 1984 30 września 1989 2008 dni [20]
19 Krystyna Nesteruk
(ur. 9 maja 1938)		 brak 18 października 1989[l] 18 czerwca 1990 243 dni [20]

III Rzeczpospolita

[edytuj | edytuj kod]

8 marca 1990 roku została przyjęta przez Sejm ustawa o samorządzie terytorialnym, która dała prawo mieszkańców do zarządzania sprawami lokalnymi za pośrednictwem organów gminy – rady miasta i zarządu[32]. W wyborach samorządowych 27 maja 1990 roku większość mandatów w katowickiej Radzie Miejskiej uzyskali kandydaci Komitetu Obywatelskiego „Solidarność”[32], a na prezydenta miasta 18 czerwca 1990 roku został wybrany przez radnych Jerzy Śmiałek[33][34]. Kolejne zmiany ustrojowe spowodowały, iż prezydenta miasta zaczęto wybierać w głosowaniu bezpośrednim. Pierwszym wybranym w ten sposób prezydentem Katowic został 27 października 2002 roku został dotychczasowy włodarz Piotr Uszok[35].

Prezydenci Katowic
Lp. Imię i nazwisko Zdjęcie Rozpoczęcie
sprawowania urzędu		 Zakończenie
sprawowania urzędu		 Długość
urzędowania		 Źr.
20 Jerzy Śmiałek
(ur. 27 czerwca 1938, zm. 12 grudnia 2018)		 brak 18 czerwca 1990 1994 ok. 1470 dni [20]
21 Henryk Dziewior
(ur. 23 października 1948, zm. 7 sierpnia 2022)		 brak 1 lipca 1994 3 listopada 1998 1586 dni [36][20]
22 Piotr Uszok
(ur. 9 października 1955)		 3 listopada 1998 8 grudnia 2014 5879 dni [20]
23 Marcin Krupa
(ur. 5 kwietnia 1976)		 8 grudnia 2014 nadal 4310 dni [37]

Zastępcy Prezydenta Miasta Katowice

[edytuj | edytuj kod]
 Z tym tematem związana jest kategoria: Wiceprezydenci Katowic.

Zobacz też

[edytuj | edytuj kod]

Uwagi

[edytuj | edytuj kod]
  1. ↑ Oficjalna data objęcia stanowiska wraz z otwarciem Magistratu; jako początek działalności Louisa Diebla jako burmistrza Katowic podawana jest data 14 maja 1866 roku.
  2. ↑ Lub od 1 kwietnia 1871 roku.
  3. ↑ Bądź od 4 kwietnia; bądź od 1891 roku.
  4. ↑ Bądź do 3 lub 5 sierpnia 1902 roku.
  5. ↑ Bądź 28 lub 30 kwietnia 1928 roku.
  6. ↑ Oficjalnie objął urząd 26 lipca 1928 roku.
  7. ↑ Oficjalnie od 1 września 1939 roku.
  8. ↑ Formalnie od 5 lipca 1940 roku; początkowo jako burmistrz komisaryczny.
  9. ↑ Początkowo jako tymczasowy prezydent; od 19 czerwca 1945 roku z wyboru Miejskiej Rady Narodowej w Katowicach.
  10. ↑ Bądź od 22 marca 1952 roku.
  11. ↑ Bądź od 16 czerwca 1978 roku.
  12. ↑ Bądź od 26 października 1989 roku do 30 września 1990 roku.

Przypisy

[edytuj | edytuj kod]
  1. ↑ Obwieszczenie… 2022 ↓, s. 4.
  2. 1 2 3 Obwieszczenie… 2022 ↓, s. 6.
  3. 1 2 Obwieszczenie… 2022 ↓, s. 7.
  4. ↑ Urząd Miasta Katowice: Prezydent Miasta Katowice. bip.katowice.eu. [dostęp 2024-08-16]. (pol.).
  5. ↑ Barciak, Chojecka i Fertacz 2012a ↓, s. 264.
  6. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 Barciak, Chojecka i Fertacz 2012b ↓, s. 751.
  7. 1 2 Rzewiczok 2006 ↓, s. 41.
  8. ↑ Bulsa i Szmatloch 2018 ↓, s. 39.
  9. ↑ Barciak, Chojecka i Fertacz 2012a ↓, s. 266.
  10. ↑ Barciak, Chojecka i Fertacz 2012a ↓, s. 267.
  11. ↑ Barciak, Chojecka i Fertacz 2012a ↓, s. 282.
  12. ↑ Rzewiczok 2006 ↓, s. 42.
  13. 1 2 Barciak, Chojecka i Fertacz 2012a ↓, s. 297.
  14. 1 2 Janota 2010 ↓, s. 16.
  15. ↑ Rzewiczok 2006 ↓, s. 102.
  16. ↑ Barciak, Chojecka i Fertacz 2012a ↓, s. 298.
  17. ↑ Barciak, Chojecka i Fertacz 2012b ↓, s. 767.
  18. 1 2 Rzewiczok 2006 ↓, s. 110.
  19. 1 2 3 4 Barciak, Chojecka i Fertacz 2012a ↓, s. 303.
  20. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 Barciak, Chojecka i Fertacz 2012b ↓, s. 752.
  21. 1 2 Barciak, Chojecka i Fertacz 2012b ↓, s. 770.
  22. ↑ Rzewiczok 2006 ↓, s. 111.
  23. ↑ Rzewiczok 2006 ↓, s. 164.
  24. ↑ Barciak, Chojecka i Fertacz 2012a ↓, s. 355.
  25. ↑ Barciak, Chojecka i Fertacz 2012a ↓, s. 359.
  26. ↑ Barciak, Chojecka i Fertacz 2012a ↓, s. 361.
  27. 1 2 Rzewiczok 2006 ↓, s. 167.
  28. ↑ Barciak, Chojecka i Fertacz 2012a ↓, s. 423.
  29. ↑ Barciak, Chojecka i Fertacz 2012a ↓, s. 425.
  30. ↑ Barciak, Chojecka i Fertacz 2012a ↓, s. 459.
  31. 1 2 Rzewiczok 2006 ↓, s. 186.
  32. 1 2 Barciak, Chojecka i Fertacz 2012a ↓, s. 527.
  33. ↑ Barciak, Chojecka i Fertacz 2012a ↓, s. 528.
  34. ↑ Barciak, Chojecka i Fertacz 2012b ↓, s. 784.
  35. ↑ Barciak, Chojecka i Fertacz 2012a ↓, s. 529.
  36. ↑ Klub Inteligencji Katolickiej w Katowicach, Śp. inż. Henryk Dziewior [online], www.kik.katowice.opoka.org.pl, 15 sierpnia 2022 [dostęp 2024-08-15] (pol.).
  37. ↑ Protokół z II sesji Rady Miasta Katowice, bip.katowice.eu, Katowice, 8 grudnia 2014 [dostęp 2024-08-15] (pol.).

Bibliografia

[edytuj | edytuj kod]
Źródło: „https://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Prezydent_Miasta_Katowice&oldid=80141712”