ลินุกซ์

บทความนี้เกี่ยวกับระบบปฏิบัติการ สำหรับตัวเคอร์เนล ดูที่ ลินุกซ์ เคอร์เนล

Linux

Tux เพนกวินสัญลักษณ์ของลินุกซ์
ผู้พัฒนา	ลินุส โทรวัลดส์ และชุมชนผู้พัฒนา
ตระกูลระบบปฏิบัติการ	เหมือนยูนิกซ์
สถานะการทำงาน	ปัจจุบัน/เสถียร
รหัสต้นฉบับ	โอเพนซอร์ส
วันที่เปิดตัว	17 กันยายน 1991 (1991-09-17)
รุ่นล่าสุด	7.2.12 / 21 ตุลาคม 2026 (2026-10-21)
รุ่นทดลองล่าสุด	7.3-rc4 / 20 กันยายน 2026 (2026-09-20)
พร้อมใช้ใน	หลายภาษา
ตัวจัดการแพคเกจ	apt(โปรแกรมจัดการแพคแกจ), dpkg, dnf(โปรแกรมจัดการแพคแกจ), rpm(โปรแกรมจัดการแพคแกจ), pacman(โปรแกรมจัดการแพคแกจ) และอื่นๆ
แพลตฟอร์ม	Alpha, ARC, ARM, C6x, H8/300, Hexagon, Itanium, m68k, Microblaze, MIPS, NDS32, Nios II, OpenRISC, PA-RISC, PowerPC, RISC-V, s390, SuperH, SPARC, Unicore32, x86, Xtensa
ชนิดเคอร์เนล	Monolithic
ส่วนต่อประสานกับผู้ใช้ปริยาย	หลายอย่าง
สัญญาอนุญาต	และ สัญญาอนุญาตเสรีและโอเพนซอร์สอื่นๆ ("Linux" trademark owned by Linus Torvalds)

ลินุกซ์ (อังกฤษ: Linux) และรู้จักในชื่อ กนู/ลินุกซ์ (อังกฤษ: GNU/Linux) โดยทั่วไปเป็นคำที่ใช้ในความหมายที่หมายถึงระบบปฏิบัติการที่เหมือนยูนิกซ์ โดยใช้ใจกลางลินุกซ์ เป็นศูนย์กลางทำงานร่วมกับไลบรารีและเครื่องมืออื่น ลินุกซ์เป็นตัวอย่างหนึ่งในฐานะซอฟต์แวร์เสรี และซอฟต์แวร์โอเพนซอร์สที่ประสบความสำเร็จและมีชื่อเสียง ทุกคนสามารถดูหรือนำโค้ดของลินุกซ์ไปใช้งาน, แก้ไข, และแจกจ่ายได้อย่างเสรี ลินุกซ์นิยมจำหน่ายหรือแจกฟรีในลักษณะเป็นแพคเกจ โดยผู้จัดทำจะรวมซอฟต์แวร์สำหรับใช้งานในด้านอื่นเป็นชุดเข้าด้วยกัน

เริ่มแรกของของลินุกซ์พัฒนาและใช้งานในเฉพาะกลุ่มผู้ที่สนใจ ซึ่งในปัจจุบันลินุกซ์ได้รับความนิยมเนื่องมาจากระบบการทำงานที่เป็นอิสระ ปลอดภัย เชื่อถือได้ และราคาต่ำ จึงได้มีการพัฒนาจากองค์กรต่าง ๆ เช่น ไอบีเอ็ม ฮิวเลต-แพ็กการ์ด และโนเวลล์ ใช้สำหรับในระบบเซิร์ฟเวอร์และพีซี เริ่มแรกลินุกซ์พัฒนาสำหรับใช้กับเครื่อง อินเทล 386 ไมโครโพรเซสเซอร์ หลังจากที่ได้รับความนิยมปัจจุบัน ลินุกซ์ได้พัฒนารับรองการใช้งานของระบบสถาปัตยกรรมคอมพิวเตอร์ในระบบต่าง ๆ รวมถึงในโทรศัพท์มือถือ และกล้องวิดีโอ

ลินุกซ์มีสัญญาอนุญาตแบบ GPL ซึ่งเป็นสัญญาอนุญาตที่กำหนดให้ผู้ที่นำโค้ดไปใช้ต้องใช้สัญญาอนุญาตแบบเดิมต่อคือใช้สัญญาอนุญาต GPL เช่นเดียวกัน ซึ่งลักษณะสัญญาอนุญาตแบบนี้เรียกว่า copyleft

ประวัติ

ผู้เริ่มพัฒนาลินุกซ์ เคอร์เนลเป็นคนแรก คือ ลินุส โทรวัลดส์ (Linus Torvalds) ชาวฟินแลนด์ เมื่อสมัยที่เขายังเป็นนักศึกษาคอมพิวเตอร์ ที่มหาวิทยาลัยเฮลซิงกิ โดยแรกเริ่ม ริชาร์ด สตอลแมน (Richard Stallman) ได้ก่อตั้งโครงการ กนู ขึ้นในปี พ.ศ. 2526 จุดมุ่งหมายโครงการก กนู คือ ต้องการพัฒนาระบบปฏิบัติการคล้ายยูนิกซ์ที่เป็นซอฟต์แวร์เสรีทั้งระบบ ราวช่วงพ.ศ. 2533 โครงการกะนูมีส่วนโปรแกรมที่จำเป็นสำหรับระบบปฏิบัติการเกือบครบทั้งหมด ได้แก่ คลังโปรแกรม (Libraries) คอมไพเลอร์ (Compiler) โปรแกรมแก้ไขข้อความ(Text Editor) และเปลือกระบบยูนิกซ์(Shell) ซึ่งขาดแต่เพียงเคอร์เนล(Kernel) เท่านั้น ในพ.ศ. 2533 โครงการกะนูได้พัฒนาเคอร์เนลชื่อ Hurd เพื่อใช้ในระบบ กนู ซึ่งในขณะนั้นมีปัญหาเกี่ยวกับความเร็วในการประมวลผล

ในพ.ศ. 2534 โทรวัลดส์เริ่มโครงการพัฒนาเคอร์เนล ขณะศึกษาในมหาวิทยาลัยแล้ว โดยอาศัย Minix ซึ่งเป็นระบบที่คล้ายกับ Unix ซึ่งมากับหนังสือเรื่องการออกแบบระบบปฏิบัติการ มาเป็นเป็นต้นแบบในการเขียนขึ้นมาใหม่โดย Torvalds เขาพัฒนาโดยใช้ IA-32 assembler และภาษาซี คอมไพล์เป็นไฟล์ไบนารี่และบูทจากแผ่นฟลอปปีดิสก์ เขาได้พัฒนามาเรื่อยๆจนกระทั่งสามารถบูทตัวเองได้ (กล่าวคือสามารถคอมไพล์ภายในลินุกซ์ได้เลย) และในปัจจุบันมีนักพัฒนาจากทั่วโลกพันกว่าคนได้เข้ามามีส่วนรวมในการพัฒนาโครงการ Eric S. Raymond ได้ศีกษากระบวนการพัฒนาดังกล่าวและเขียนบทความเรื่อง The Cathedral and the Bazaar

ในรุ่น 0.01 นี้ถือว่ามีเครื่องมือที่เพียงพอสำหรับระบบ POSIX ที่ใช้เรียก ลินุกซ์ ที่รันกับ กนู Bash Shell และมีการพัฒนาอย่างต่อเนื่องและอย่างรวดเร็ว

โตร์วัลดส์ยังคงมุ่งมั่นพัฒนาระบบต่อไป ซึ่งต่อมาก็สามารถรันบน X Window System และมีการเลือกนกเพนกวินที่ชื่อ Tux ให้เป็นตัวนำโชคหรือ Mascot ของระบบลินุกซ์

การอ่านออกเสียง

หน้าจอคอมพิวเตอร์ของลินุกซ์ อูบุนตุ

การออกเสียงคำว่า Linux เป็นหัวข้อที่มีการถกเถียงกันอย่างกว้างขวาง โดยมีรายละเอียดดังนี้:

การออกเสียงในภาษาอังกฤษ: มักนิยมออกเสียงว่า "ลินิกซ์" หรือ "ไลนิกซ์" โดยให้พยางค์ท้ายพ้องเสียงกับคำว่า "ยูนิกซ์" (Unix)

การออกเสียงตามผู้คิดค้น: ลินุส โทรวัลดส์ ยืนยันว่าเขาออกเสียงคำนี้ว่า "ลินุกซ์" (ถอดรหัสสระเป็น สระอิ ในพยางค์แรก และสระอุ ในพยางค์หลัง)

หลักฐานอ้างอิง: ในซอร์สโค้ดของลินุกซ์เคอร์เนล มีการใส่ไฟล์เสียงของโทรวัลดส์ที่พูดว่า "Hello, this is Linus Torvalds, and I pronounce Linux as Linux" เพื่อเป็นมาตรฐานในการอ้างอิงการออกเสียงที่ถูกต้อง

การใช้งาน

การใช้งานดั้งเดิมของลินุกซ์ คือ ใช้เป็นระบบปฏิบัติการสำหรับเครื่องเซิร์ฟเวอร์ แต่จากราคาที่ต่ำ ความยืดหยุ่น พื้นฐานจากยูนิกซ์ ทำให้ลินุกซ์เหมาะกับงานหลาย ๆ ประเภท

ลินุกซ์ ถือเป็นส่วนสำคัญของซอฟต์แวร์เซิร์ฟเวอร์ที่เรียกว่า LAMP ย่อมาจาก Linux, Apache, MySQL, Perl/PHP/Python ซึ่งเป็นที่นิยมใช้เป็นเว็บเซิร์ฟเวอร์ และพบมากสุดระบบหนึ่ง ตัวอย่างซอฟต์แวร์ซึ่งพัฒนาสำหรับระบบนี้คือ มีเดียวิกิ ซอฟต์แวร์สำหรับวิกิพีเดีย

เนื่องจากราคาที่ต่ำและการปรับแต่งได้หลากหลาย ลินุกซ์ถูกนำมาใช้ในระบบฝังตัว เช่นเครื่องรับสัญญาณโทรทัศน์ โทรศัพท์มือถือ และอุปกรณ์พกพาต่าง ๆ ลินุกซ์เป็นคู่แข่งที่สำคัญของ ซิมเบียนโอเอส ซึ่งใช้ในโทรศัพท์มือถือจำนวนมาก และใช้แทนวินโดวส์ซีอี และปาล์มโอเอส บนเครื่องคอมพิวเตอร์พกพา เครื่องบันทึกวิดีโอก็ใช้ลินุกซ์ที่ดัดแปลงเป็นพิเศษ ไฟร์วอลล์และเราเตอร์หลายรุ่น เช่นของ Linksys ใช้ลินุกซ์และขีดความสามารถเรื่องทางเครือข่ายของมัน

ระยะหลังมีการใช้ลินุกซ์เป็นระบบปฏิบัติการของซูเปอร์คอมพิวเตอร์มากขึ้น ในรายชื่อซูเปอร์คอมพิวเตอร์ TOP500 ของเดือนพฤศจิกายน พ.ศ. 2548 เครื่องซูเปอร์คอมพิวเตอร์ ที่เร็วที่สุดสองอันดับแรกใช้ลินุกซ์ และจาก 500 ระบบ มีถึง 371 ระบบ (คิดเป็น 74.2%) ให้ลินุกซ์แบบใดแบบหนึ่ง

เครื่องเล่นเกม โซนี่ เพลย์สเตชัน 3 ที่ออกในปี พ.ศ. 2549 รันลินุกซ์ โซนียังได้ปล่อย PS2 Linux สำหรับใช้กับเพลย์สเตชัน 2 อีกด้วย ผู้พัฒนาเกมอย่าง Atari และ id Software ก็เคยออกซอฟต์แวร์เกมบนลินุกซ์มาแล้ว

ส่วนแบ่งการตลาด

การติดตั้ง

รายการลินุกซ์ดิสทริบิวชัน (ดิสโทร) ทั้งหมด

การติดตั้งระบบปฏิบัติการ

การติดตั้งลินุกซ์โดยทั่วไปในปัจจุบัน นิยมทำผ่านยูเอสบีแฟลชไดรฟ์ (USB Flash Drive) หรือผ่านระบบเครือข่าย โดยผู้ใช้สามารถดาวน์โหลดไฟล์ ISO image จากอินเทอร์เน็ตมาสร้างเป็นตัวติดตั้งได้ฟรี เนื่องจากลินุกซ์ส่วนใหญ่ใช้สัญญาอนุญาตแบบ GPL (General Public License) นอกจากนี้ ลินุกซ์บางตระกูล เช่น [./Https://www.debian.org/distrib/ เดเบียน (Debian)] ยังมีตัวติดตั้งขนาดเล็ก (Network Installer) ที่จะดาวน์โหลดแพ็กเกจส่วนที่เหลือผ่านอินเทอร์เน็ตในระหว่างการติดตั้ง หรือบางตระกูล เช่น อูบุนตุ (Ubuntu) สามารถทำงานในโหมด "Live USB" เพื่อทดลองใช้งานผ่านหน่วยความจำแรม (RAM) ได้ทันทีโดยไม่ต้องติดตั้งลงบนฮาร์ดไดรฟ์

การประยุกต์ใช้งานและระบบไคลเอนต์

ลินุกซ์สามารถติดตั้งใช้งานได้ตั้งแต่เครื่องเซิร์ฟเวอร์และซูเปอร์คอมพิวเตอร์สมรรถนะสูง ไปจนถึงเครื่องคอมพิวเตอร์ที่มีทรัพยากรจำกัด หรืออุปกรณ์ขนาดเล็กอย่างคอมพิวเตอร์บอร์ดเดี่ยว (เช่น Raspberry Pi) นอกจากนี้ยังนิยมนำไปใช้ในระบบโครงสร้างพื้นฐานเดสก์ท็อปเสมือน (VDI) หรือระบบตินไคลเอนต์ (Thin Client) ที่เครื่องปลายทางสามารถบูตและเรียกใช้งานโปรแกรมต่างๆ ผ่านระบบเครือข่ายจากเทอร์มินอลเซิร์ฟเวอร์ (Terminal Server) หรือระบบคลาวด์ (Cloud) วิธีนี้ช่วยประหยัดเวลาและค่าใช้จ่ายในการดูแลรักษา เพราะสามารถบริหารจัดการและอัปเดตซอฟต์แวร์จากส่วนกลางเพียงจุดเดียว โดยไม่จำเป็นต้องใช้เครื่องปลายทางที่มีราคาสูง

การเขียนโปรแกรมบนลินุกซ์

ส่วน GNU Compiler Collection (GCC) สนับสนุนการเขียนภาษาโปรแกรมที่สำคัญ เช่น ภาษาซี ภาษาซีพลัสพลัส และภาษาจาวา รวมถึงภาษาอื่น ๆ รวมถึงมี IDE จำนวนมาก ซึ่งได้แก่ Emacs Vim Eclipse KDevelop Anjuta

อ่านเพิ่มเติม

• กนู
• ยูนิกซ์
• มูลนิธิลินุกซ์

แหล่งข้อมูลอื่น

• Linux Foundation - สถานที่ที่ลินุส โตร์วัลดส์ทำงานพัฒนาลินุกซ์อยู่ในตอนนี้
• www.spalinux.com - แหล่งความรู้ลินุกซ์ภาษาไทย