Pitillas

Pitillas
Nafarroa Garaia, Euskal Herria
Pitillasko ikuspegia mendebaldetik
Bandera Armarria
Kokapena
Herrialdea	Euskal Herria
Lurraldea	Nafarroa Garaia
Merindadea	Erriberri
Eskualdea	Erdialdea
Administrazioa
Estatua	Espainia
Erkidegoa	Nafarroa
Barrutia	Tafalla
Izen ofiziala	Pitillas
Alkatea (2019-2023)	Pedro Jose Labari Elduaien (talde independente)
Posta kodea	31392
INE kodea	31205
Herritarra	pitillastar
Geografia
Koordenatuak	42°25′19″N 1°37′16″W
Azalera	42,3 km²
Garaiera	336-684 metro
Distantzia	50,1 km (Iruñetik)
Demografia
Biztanleria	520 (2025:  −9)
256 (%49)   (%51) 266
Dentsitatea	1,23 bizt/km²
Zahartzea	% 28,97
Ugalkortasuna	‰ 38,83
Ekonomia
Jarduera	% 75,41 (2011)
Desberdintasuna	% 0 (2011)
Langabezia	% 12,19 (2013)
Euskara
Eremua	eremu ez-euskalduna
Euskaldunak	% 2.9 + % 14.9 hartzaile (2021)
Kaleko erabilera	%
Datu gehigarriak
Sorrera	XIV. mendea (independentzia)
Webgunea	www.pitillas.es

Pitillas Euskal Herriko udalerri bat da, Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta. Erriberriko merindadean eta Erdialdea eskualdean dago, Iruñea hiriburutik 50,1 kilometrora. Altuera 336 eta 684 metro artekoa da, eta 42,30 km²-ko azalera hartzen du. 520 biztanle zituen 2025. urtean.

Uxueko mendilerroaren azpian dagoen herri txiki bat da Pitillas, Zidakos ibaiak zeharkatzen duena. Ziurrenik XI. mendearen amaieran garatu zen Uxueko jendearekin. Herri txiki honek Tafallaldeko arkitektura tradizionala du, osorik harriz egindako etxeak ditu, baina beste eremu batzuetatik inportatutako estilo batzuk ere badaude, Erriberatik bereziki. Pitillasen Pitillasko aintzira nabarmentzen da, 1987an Natura Erreserba izendatu zuten 250 hektarea baino gehiagoko hezegunea.

Bertako biztanleak pitillastarrak dira.

Izena

Pitillas toponimoa beste hizkuntza batzuetan ere ezagutzen da, hala nola:

• gaztelaniaz: Pitillas
• nafar erromantzez edo aragoieraz: Pitiellas

Gainera, toponimoa hainbat modutan agertu da historian zehar:

• Pitieyllas (1268)
• Pitielas (1277)
• Pitiellas (1280)
• Pitiellas (1349)
• Pithieillas (1366)
• Pitillas (1587)
• Pitillas (1800)
• Pitillas (1979)

Etimologia

Pitillas izen enigmatikoa da, jatorriari buruzko hainbat hipotesi sortu dituena. Julio Caro Barojak Petilla eta Pitillas izenak Petelia bezalako "izen klasiko ezagunekin" lotzen ditu. Koldo Mitxelenak, uste handirik gabe, populazio horien izenak Betelu izenarekin lotzen ditu: «Kontuan hartu behar da, amaiera desberdinarekin (Betelu), XI. mendean Petilla, Petiella ez ote dituen boteretuko, hemen Pitella 1139n, eta Pitillas». Pitillas Nafarroan ez ezik, Pitellas ere badago, Aragoiko herri hustua, Erdi Aroan Pitellas, Pitiellas eta Pitellis dokumentatuta.

1979ko Euskal Herriko udalen izendegian, Euskaltzaindiak Bitirieta forma proposatzen zuen, 1990ean atzera egin eta Pitillas aukeratu zuen arren.

Ezaugarriak

Armarria

Pitillasko armarriak honako blasoi hau du:

«

Armarri erdibitua: lehen hondo horri batez eta aurrean urrezko Done Petriko irudi eseria batez osatuta dago, bere ezkerreko eskuan bi giltza dituela, eta bigarren hondo urdin batez eta aurrean Ebanjelioen liburua irekia, haren gainean bere kolorezko bi esku, zin egiteko prest.

»

Bandera

Pitillasko banderak Pitillasko armarri dauka hondo gorri baten gainean.

Geografia

Pitillas Tafallaldean dago, Nafarroako Erriberako eremu lauaren hasieran, Uxueko mendilerroaren mendebaldean. Zidakos ibaiak atzeratzen du.

Inguru naturala eta kokapena

Herria, Nafarroa Garaiko erdialdean kokatzen da, N-121 errepidean, Erriberri-Tafalla norabidean.

Uxueko mendilerroa, Bardea, Pitillasko aintziraeta Andia mendilerroa

Pitillas eta Santakara udalerrien artean dagoen Pitillasko aintzirak, den 250 eta 300 hektarea arteko azalera dauka. 1987. urtetik erretserba naturala da bertan babes hartzen duten ehunka hegazti espezie desberdinengatik. Neguan, Europatik barrena hegoalderantz datozen hegazti askoren negua igarotzeko tokia da aintzira.

Ubarroi handiak Pitillasko aintziran.

Aintzirako ura euri uretik eta Uxueko mendilerrotik barrena datozen erreketatik dator.

Klima eta landaredia

Ihia Pitilasko urmaelean

Pitillasek, klima emiterranear-kontinentala dauka, aldaketa termiko handia (urtaro batzuetan hogei gradurainokoa), eta uda nahiko sargori eta lehorrekin. Urteko batez besteko tenperatura 13-14 gradukoa eta prezipitazioak 450 eta 550mm bitartekoak dira. Prezipitaziorik ugarienak udazken eta udaberrian izaten dira, 70 bat egun urtero, eta ekaitzak maiz izaten dira maiatzean eta ekainean.

Landarediari dagokionez, birlandatutako pinuak (Pinus halepensis), eta Zidakos ibaiaren ondoko sastraka eta zuhaixkak baino ez dira mantentzen. Landatutako pinuak N-121 errepidearen ertzean ikus daitezke batez ere.

Estazio meteorologikoa

Pitillasen ez dago estazio meteorologikorik. Hala ere, Erriberri pareko udalerrian, estazio bat dagoen, itsasoaren mailatik 389 metrora, Nafarroako Gobernuak 1931n jarritako estazio meteorologikoa dago.

Datu klimatikoak (Erriberri, 1981-2020)
Hila	Urt	Ots	Mar	Api	Mai	Eka	Uzt	Abu	Ira	Urr	Aza	Abe	Urtekoa
Erregistraturiko tenperatura maximoa (°C)	19.2	22.5	27.0	29.5	35.0	39.0	40.0	39.5	37.5	29.5	25.0	19.5	40
Batez besteko tenperatura maximoa (°C)	9.2	11.3	14.9	16.9	21.4	26.1	29.1	28.8	24.9	19.2	13.1	9.7	18.7
Batez besteko tenperatura (ºC)	5.5	6.8	9.9	11.8	15.9	20.1	22.6	22.5	19.2	14.5	9.2	6.1	13.7
Batez besteko tenperatura minimoa (°C)	1.7	2.4	4.8	6.7	10.3	14.0	16.2	16.2	13.5	9.7	5.4	2.4	8.6
Erregistraturiko tenperatura minimoa (°C)	-9.0	-8.0	-7.0	-1.5	0.9	3.0	8.5	5.5	4.0	-1.0	-7.5	-10.0	-10
Batez besteko prezipitazioa (mm)	29.8	27.4	34.3	58.0	46.5	39.7	21.0	25.1	38.8	52.7	51.1	37.9	462.3
Prezipitazio maximoa 24 ordutan (mm)	44.3	25.5	40.6	61.5	37.3	49.5	55.4	48.0	66.0	50.0	52.3	34.8	66.0
Prezipitazio egunak (≥ 1 mm)	9.7	8.9	8.3	10.2	9.8	6.5	4.9	4.5	6.7	9.8	10.1	9.9	99.1
Elur egunak (≥ 1 mm)	1.4	1.3	0.8	0.3	0.0	0.0	0.0	0.0	0.0	0.0	0.1	0.8	4.6
Iturria: Nafarroako klimatologia zerbitzua

---

---

Historia

Joangartzia izeneko muinoan Burdin Aroko eta erromatarren garaiko aztarna ugari aurkitu dira, bai neta miliarri baten zati bat, Nafarroako Museoan gordeta dagoena. Gaur egungo herria XI. mendetik aurrera garatu zen, Uxueko biztanleriak berpopulaturiko herri gixa. Pitillas mende askotan zehar Uxueren menpe izan zen, nahiz eta XIV. menderako izaera propioko udalerria izan zen. Herria Piarres Santxitz Mendizorrotzekoa jaunaren jaurerri izan zen, eta 1281. urtean honen seme-alaba Juan eta Milia Santxitzek fidantza moduan jarri zuten udalerria Joana I.a Nafarroakoa erreginaren aurrean.

1349an, herritarrek, Sabasango aintziraren uren gaineko eskubidea lortu zuten Joan Conflans gobernadorearen eskutik. Horrez gain, animaliek aintzira uhaska moduan erabiltzeko pribilegioa ere lortu zuten. XVIII. mendean Ospitalea sortu zen, San Pedroko kofradiak zuzenduta. Hala ere, XX. mendearen hasieran, diru falta zela eta, ospitalea saldu eta lortutako dirua, herriko behartsuen beharretarako erabili zen. 1802an herria erregeordeak berretsi eta herritarrek proposaturiko alkate batek gobernatzen zuen, horrez gain, udaleko erregidoreak herritarrek izendatzen zituzten. 1835 eta 1845 urteetako erreformen ondorioz, Pitillas udalerri independiente bihurtu zen, urteetako jaurerriari amaiera emanez.

1847an herrian bi eskola zeuden bata mutilena eta bestea neskena. Mutilen eskolan esaterako, 36 haur zeuden, eta 36 errobo gariz dohaiturik zegoen. Herriko eliza, abadea eta bi onuradun zeuden, bata erregearen ordezkaria eta bestea Iruñeko katedraleko ordezkaria. XX. mendearen hasieran, goardia zibilaren koartela, txokolatea ekoizten zuten bi lantegi eta olio errota bat zeuden Pitillasen.

Demografia

520 biztanle zituen 2025. urtean Pitillasek.

1842	1857	1860	1877	1887	1897	1900	1910	1920	1930	1940	1950	1960	1970	1981	1991	2001	2011	2021
533	617	714	751	932	1046	1048	1320	1401	1308	1237	1242	1080	796	707	658	541	544	532

Oharra: grafiko hau Wikidatan jasotako datuetatik egin da, automatikoki. Daturen bat aldatu edo eguneratu behar izanez gero, egizu Wikidatan bertan.

Biztanleria-piramidea 2025 Guztira: 266 gizon, 256 emakume
% Gizonak Adina Emakumeak % 0.00   100+   0.00 0.00   95-99   0.39 1.50   90-94   3.91 2.26   85-89   3.52 5.64   80-84   5.47 4.89   75-79   5.47 4.51   70-74   6.25 7.52   65-69   5.47 9.02   60-64   7.42 9.02   55-59   7.42 9.02   50-54   8.98 10.53   45-49   7.81 3.38   40-44   5.08 5.64   35-39   5.47 6.39   30-34   3.91 3.76   25-29   4.69 4.14   20-24   3.52 3.38   15-19   4.69 2.63   10-14   5.47 4.14   5-9   3.12 2.63   0-4   1.95
Iturria: Nafarroako Estatistika Institutua / Instituto Nacional de Estadística

Hazkunde begetatiboa

Honakoa hazkunde begetatiboa erakusten duen grafiko bat da, hau da, urte batean jaiotakoei hildakoak kentzearen emaitza. Datuak Nastat erakundeak eskaintzen ditu eta Wikimedia Commonsen daude eskuragarri. Aldaketaren bat egin behar bada, bertan egin beharko da.

Batez besteko adina

Honakoa batez besteko adina erakusten duen grafiko bat da. Datuak Nastat erakundeak eskaintzen ditu eta Wikimedia Commonsen daude eskuragarri. Aldaketaren bat egin behar bada, bertan egin beharko da.

Jatorria

Jaiolekuari dagokionez, 2022. urtean biztanleen % 32,4 udalerri berean jaioak ziren, probintziako batez bestekoaren (% 36,1) azpitik. Beste erkidego batzuetan jaiotakoak (EAE barne) % 14,8 dira, eta espainiar estatutik kanpo jaiotakoak % 12,5 —probintzian % 16,8—.

Udal

Prob

Best

Esta

Udalerri berean · % 32,4Probintzia berean · % 40,3Beste erkidegoa · % 14,8Estatutik kanpo · % 12,5

Biztanleria jaiolekuaren eta bizilekuaren arabera (2022). Iturria: INE.

Biztanleria atzerritarra

Espainiar estatutik kanpo jaiotako 76 biztanleren artean, gehienak Amerikan jaioak dira (% 50). Jaiotza herrialde nagusiak Maroko, Paraguai, Portugal dira.

Amer

Euro

Afri

Amerika · % 50Europa · % 19,7Afrika · % 30,3

Espainiar estatutik kanpo jaiotakoak, eskualdeka (2025). Iturria: INE.

◄ gizonezkoakjaioterriaemakumezkoak ►

13

Maroko

10

3

Paraguai

5

5

Portugal

3

2

Txile

4

2

Kuba

3

2

Bolivia

1

1

Ekuador

2

2

Frantzia

1

0

Nikaragua

3

1

Bulgaria

1

0

Errumania

2

1

Honduras

1

0

Kolonbia

2

1

Peru

1

0

Venezuela

2

1

Ameriketako Estatu Batuak

0

1

Argentina

0

Jaiolekuko herrialde nagusiak, sexuaren arabera (2025). Iturria: INE.

Etxebizitza

INEren 2021eko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsuaren arabera, udalerrian 483 etxebizitza zeuden: 237 (% 49,1) nagusiak eta 246 (% 50,9) ez-nagusiak.

483etxebizitza

237etxegune

Etxebizitza multzoa

237

246

Etxebizitza nagusia (237)Ez-nagusia (bigarrena edo hutsa) (246)

Guztira 237 etxegune zeuden, eta horietatik 87 (% 36,7) pertsona bakarrekoak ziren.

Etxeguneak tamainaren arabera

Pertsona 187

2 pertsona73

3 pertsona39

4 pertsona26

5 edo gehiago12

Hezkuntza-maila

INEren 2024ko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsuaren arabera, udalerrian 15 urte edo gehiagoko 465 biztanle zeuden. Lortutako ikasketa-mailarik altuenari dagokionez, goi-mailako ikasketak zituztenak % 27,7 ziren; bigarren hezkuntzako bigarren etapa (batxilergoa edo erdi-mailako lanbide-heziketa) zutenak % 19,8; bigarren hezkuntzako lehen etapa (DBH edo antzekoa) zutenak % 40,0; eta lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak % 12,5. Goi-mailako ikasketak zituztenen proportzioa % 25,6 zen 2021ean eta % 27,7 2024an; beraz, 2,1 puntu igo zen 3 urtean. Lehen hezkuntza edo gutxiago zutenena, berriz, % 14,4 izatetik % 12,5 izatera pasatu zen. Sexuaren arabera, goi-mailako ikasketak zituztenak emakumeen artean % 29,7 ziren, eta gizonen artean % 25,8; 3,9 puntuko aldea, emakumeen alde. Lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak, berriz, emakumeen % 14,4 eta gizonen % 10,5 ziren. Azken alde hori, neurri handi batean, adin-egituraren isla izan ohi da: adineko biztanleen artean emakumeak gehiago dira, eta belaunaldi horietan ohikoagoa zen ikasketak goiz uztea.

465biztanle 15 urte edo +, 2024

% 27,7goi-mailako ikasketak+2,1 puntu 2021etik

% 12,5lehen hezkuntza edo gutxiago−1,9 puntu 2021etik

% 6,9ikasten ari dira, 2024

% 12,5

% 40,0

% 19,8

% 27,7

Lehen hezkuntza edo gutxiago · % 12,5Bigarren hezkuntzako lehen etapa (DBH) · % 40,0Bigarren hezkuntzako bigarren etapa · % 19,8Goi-mailako ikasketak · % 27,7

Lortutako ikasketa-mailarik altuena, 15 urte edo gehiagoko biztanleen artean (2024).

Xeheago, goi-mailako ikasketak zituztenen % 65,9 unibertsitate-tituludunak ziren (gradua, diplomatura, lizentziatura, masterra edo doktoretza), eta % 34,1 goi-mailako lanbide-heziketakoak. Guztira, 4 pertsonak zuten doktore-titulua. Bigarren etapakoen artean, batxilergoa zutenak % 37,0 ziren, eta erdi-mailako lanbide-heziketa zutenak % 63,0. Ikasketarik gabekoak, azkenik, 15 urte edo gehiagoko biztanleen % 0,9 ziren.

Ikasketa-maila xehatua

Ikasketarik gabe

% 0,9

Lehen hezkuntza

% 11,6

DBH eta antzekoak

% 40,0

Batxilergoa

% 7,3

Erdi-mailako LH

% 12,5

Goi-mailako LH

% 9,5

Graduak (≤240 ECTS), diplomaturak

% 9,2

Graduak (>240 ECTS), lizentziaturak

% 5,8

Masterrak eta espezialitateak

% 2,4

Doktoretzak

% 0,9

Ehunekoak 15 urte edo gehiagoko biztanle guztien gainekoak dira; koloreak goiko barrako lau maila nagusiei dagozkie.

Sexuaren araberako banaketa

15 urte edo gehiagoko biztanleria ikasketa-mailaren eta sexuaren arabera, Pitillas, 2024

Ikasketa-maila	Guztira	%	Gizonak	%	Emakumeak	%
Goi-mailako ikasketak	129	% 27,7	59	% 25,8	70	% 29,7
Bigarren hezkuntzako bigarren etapa	92	% 19,8	58	% 25,3	34	% 14,4
Bigarren hezkuntzako lehen etapa (DBH)	186	% 40,0	88	% 38,4	98	% 41,5
Lehen hezkuntza edo gutxiago	58	% 12,5	24	% 10,5	34	% 14,4
Guztira	465	% 100,0	229	% 100,0	236	% 100,0

Urtez urteko bilakaera

Ikasketa-mailaren bilakaera (%), Pitillas, 2021–2024

Urtea	Goi-mailakoak	Batx. / erdi LH	DBH	Lehen H. edo gutx.	15 urte edo +
2021	% 25,6	% 16,5	% 43,4	% 14,4	472
2022	% 26,0	% 16,6	% 43,4	% 14,0	465
2023	% 26,3	% 18,6	% 40,7	% 14,4	472
2024	% 27,7	% 19,8	% 40,0	% 12,5	465

Ikasten ari direnak

2024an, 15 urte edo gehiagoko biztanleen % 6,9 ikasten ari zen (32 pertsona). Ikasten ari zirenetatik, % 53,1 goi-mailako ikasketetan zebilen, % 25,0 erdi-mailako lanbide-heziketan, % 15,6 batxilergoan eta % 6,3 DBHn edo antzekoetan. Sexuaren arabera, ikasten ari ziren emakumeen % 50,0 goi-mailako ikasketetan zebilen, eta gizonen % 57,1; erdi-mailako lanbide-heziketan, aldiz, gizonen % 21,4 eta emakumeen % 27,8. Adinaren arabera, 15–19 urtekoen % 94,4 ikasten ari zen, 20–24 urtekoen % 31,3 eta 25–29 urtekoen % 28,0; 30 urtetik gorakoen artean, berriz, % 0,7 baino ez. 20–24 urtekoen artean, emakumeen % 37,5 ari zen goi-mailako ikasketak egiten, eta gizonen % 25,0.

Ikasten ari direnak, adin-taldeka

15–19 urte

% 94,4

20–24 urte

% 31,3

25–29 urte

% 28,0

30–34 urte

% 0,0

35–39 urte

% 0,0

40–44 urte

% 0,0

45–49 urte

% 4,5

50–54 urte

% 0,0

55 urte edo +

% 0,4

Egiten ari diren ikasketa-maila

Maila zehaztu gabe

% 0,0

Goi-mailako ikasketak

% 53,1

Erdi-mailako LH

% 25,0

Batxilergoa

% 15,6

DBH eta antzekoak

% 6,3

Lehen hezkuntza edo beheragokoa

% 0,0

Ezkerrean, adin-talde bakoitzean ikasten ari direnen ehunekoa; eskuinean, ikasten ari direnen banaketa mailaren arabera (2024).

Jaiolekuaren arabera

2024an, 15 urte edo gehiagoko biztanleen % 86,0 estatuan jaio zen, eta % 14,0 atzerrian. Ikasketa-egiturak alde nabarmenak ditu jatorriaren arabera. Estatuan jaiotako gizonen artean, goi-mailako ikasketak zituztenak % 26,6 ziren eta lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak % 9,4; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 19,2 eta % 19,2, hurrenez hurren. Estatuan jaiotako emakumeen artean, goi-mailako ikasketak zituztenak % 29,4 ziren eta lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak % 14,2; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 30,8 eta % 15,4, hurrenez hurren.

Gizonak

Estatua

Atzerria

% 26,6

Goi-mailakoak

% 19,2

% 23,6

Batx. / erdi LH

% 38,5

% 40,4

DBH

% 23,1

% 9,4

Lehen H. edo gutx.

% 19,2

Emakumeak

Estatua

Atzerria

% 29,4

Goi-mailakoak

% 30,8

% 11,7

Batx. / erdi LH

% 28,2

% 44,7

DBH

% 25,6

% 14,2

Lehen H. edo gutx.

% 15,4

Ehuneko bakoitza jatorri- eta sexu-taldearen barnekoa da (2024).

Ikasten ari zirenei dagokienez, 2024an estatuan jaiotako 15 urte edo gehiagokoen % 6,8 ari zen ikasten, eta atzerrian jaiotakoen % 7,7. Ikasten ari zirenen artean, goi-mailako ikasketetan zebiltzanak % 48,1 ziren estatuan jaiotakoetan eta % 80,0 atzerrian jaiotakoetan. Konparazio hauek ez daude adinaren arabera doituta: talde bakoitzaren adin-egiturak (gazteen proportzioak, batez ere) eragin handia du emaitzan.

San José eskola. Emilio Pliegoren argazkia (La Avalancha, 1911)

Ekonomia

Herritar gehienek nekazaritzarekin zerikusia duten iharduerak egiten dituzten arren, biztanler aktiboaren % 40a baino ez da aritzen lehen sektorean. Biztanle gehienentzako, nekazaritza, bigarren mailako iharduera da, lanbide nagusiaren osagarri.

Sekain landaketa nagusi den arren, lurren %10, lur ureztagarriak dira, batez ere, zerealak, ardoa eta olibondoak landatzeko erabiliak. XIX. mendearen amaieratik aurrera, herrian landutako lurren azalera asko handitu zen, ubideen hobetzeari esker. 1907ko irailaren 15ean, Nafarroako nekazal aurrezki kutxak sustaturiko koperatiba sortu zen, 1946ko martxoaren 30ean San Isidro Koperatiba, eta 1939ko maiatzaren 1ean Uxueko Andra Mariren Upategi Koperatiba. Lur amankomunek udalerrian landu daitezkeen lurren % 95,5 ziren XX. mendearen amaieran.

Diru-sarrerak

2023. urtean, biztanle bakoitzeko batez besteko errenta garbia 16.489 euro-koa zen, eta etxegune bakoitzeko 36.635 euro-koa. Balio hori probintziako batez bestekoaren (16.423 euro) parean dago, eta Espainiako batez bestekoaren (15.036 euro) gainetik. Kontsumo-unitateko errentaren mediana (etxeguneen tamaina eta osaera kontuan hartzen dituen neurria) 22.190 euro zen. Errenta gordina 19.525 euro-koa izan zen pertsonako.

Diru-sarreren iturri nagusia soldata da, guztizkoaren % 48. Gainerako iturriak: pentsioak (% 27,2), beste diru-sarrerak (% 18,3), langabezia-prestazioak (% 0,9), beste prestazioak (% 5,7).

48%

27%

18%

Soldata · % 48Pentsioak · % 27,2Langabezia · % 0,9Beste prestazioak · % 5,7Beste sarrerak · % 18,3

Diru-sarreren banaketa iturriaren arabera.

Desberdintasuna

Errentaren banaketaren desberdintasuna neurtzeko Gini indizea erabiltzen daUdalerrian indizea 32,6 da, probintziakoaren (30,9) gainetik eta Espainiakoaren (32,1) parean. P80/P20 zatidurak, hau da errenta-banaketaren 80. eta 20. pertzentilen arteko zatidura, 3,3 da, probintziakoaren (2,6) gainetik eta Espainiakoaren (2,8) gainetik.

Jarduera ekonomikoa

INEren 2024ko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsuaren arabera, Pitillas udalerrian biztanleria aktiboa (okupatuak eta langabeak) 242 pertsona ziren, hau da, 16 urte edo gehiagoko biztanleriaren % 52,5; gainerako % 47,5 inaktibo zeuden (erretiratuak % 51,6, beste inaktiboak % 40,6 eta ikasleak % 7,8). Aktiboen artean, langabezia-tasa % 10,3 zen. Sexuaren arabera, gizonezkoen jarduera-tasa % 55,9 zen eta emakumezkoena % 49,1; langabezia-tasa, aldiz, % 10,2 eta % 10,4 zen, hurrenez hurren.

Okupatuen kopurua 216 zen 2023ean, 2021eko 209etik gora. Emakumeek okupatuen % 46,8 osatzen dute, eta gizonek % 53,2.

216okupatu, 2023+% 3,3 2021etik

% 46,8emakumeak okupatuen artean

% 52,5jarduera-tasa, 2024

% 10,3langabezia-tasa, 2024

% 47,1

% 24,5

% 19,3

Okupatuak · % 47,1Langabeak · % 5,4Ikasleak · % 3,7Erretiratuak · % 24,5Beste inaktiboak · % 19,3

16 urte edo gehiagoko biztanleria jardueraren eta sexuaren arabera, Pitillas, 2024

Egoera	Guztira	%	Gizonak	%	Emakumeak	%
Okupatuak	217	% 47,1	114	% 50,2	103	% 44,0
Langabeak	25	% 5,4	13	% 5,7	12	% 5,1
Inaktiboak	219	% 47,5	100	% 44,1	119	% 50,9
Guztira	461	% 100,0	227	% 100,0	234	% 100,0

Jarduera-sektoreak

Jarduera-sektoreei dagokienez, okupatuak honela banatzen dira: zerbitzuak (% 54,2), industria (% 29,2), eraikuntza (% 8,3) eta nekazaritza, abeltzaintza eta arrantza (% 8,3).

% 8,3

% 29,2

% 8,3

% 54,2

Nekazaritza, abeltzaintza eta arrantza · % 8,3Industria · % 29,2Eraikuntza · % 8,3Zerbitzuak · % 54,2

Xeheago, jarduera-adarrik handiena manufaktura-industria da (% 28,2), ondoren merkataritza (% 12,0) eta eraikuntza (% 8,3) datoz.

Jarduera-adar zehatzak

Manufaktura-industria

% 28,2

Merkataritza

% 12,0

Eraikuntza

% 8,3

Nekazaritza, abeltzaintza eta arrantza

% 8,3

Hezkuntza

% 6,5

Ostalaritza

% 6,5

Osasuna eta gizarte-zerbitzuak

% 5,6

Administrazio publikoa

% 4,2

Gainerako 13 jarduera-adarrak

Garraioa eta biltegiratzea

% 3,7

Administrazio-jarduera lagungarriak

% 3,2

Etxeetako jarduerak

% 2,8

Beste zerbitzu batzuk

% 2,8

Informazioa eta komunikazioak

% 2,8

Finantza- eta aseguru-jarduerak

% 1,9

Jarduera profesionalak

% 1,9

Jarduera artistikoak eta aisialdikoak

% 0,5

Energia elektrikoa eta gasa

% 0,5

Ur-hornidura eta hondakinak

% 0,5

Erauzketa-industriak

% 0,0

Higiezinen jarduerak

% 0,0

Lurraldez kanpoko erakundeak

% 0,0

Okupazioa eta lan-egoera

Okupazio-mailari dagokionez, langile kualifikatuak eta maila baxuko ofizialak dira talderik ugariena, okupatuen % 53,2; ondoren, zuzendariak eta goi eta erdi mailako teknikariak daude (% 23,6), eta oinarrizko okupazioak % 17,6. Bi sexuetan langile kualifikatuak dira nagusi (gizonen % 56,5 eta emakumeen % 49,5).

% 23,6

% 53,2

% 17,6

Zuzendariak eta goi eta erdi mailako teknikariak · % 23,6Langile kualifikatuak eta maila baxuko ofizialak · % 53,2Oinarrizko okupazioak · % 17,6Ez dago jasota · % 5,6

Okupatuak okupazioaren eta sexuaren arabera, Pitillas, 2023

Okupazioa	Guztira	%	Gizonak	%	Emakumeak	%
Zuzendariak eta goi eta erdi mailako teknikariak	51	% 23,6	20	% 17,4	31	% 30,7
Langile kualifikatuak eta maila baxuko ofizialak	115	% 53,2	65	% 56,5	50	% 49,5
Oinarrizko okupazioak	38	% 17,6	21	% 18,3	17	% 16,8
Ez dago jasota	12	% 5,6	9	% 7,8	3	% 3,0
Guztira	216	% 100,0	115	% 100,0	101	% 100,0

Okupatuen % 75,0 besteren konturako langileak dira, eta % 25,0 norberaren konturakoak.

% 22,7

% 64,8

% 10,2

Norberaren kontura, langileak dituena · % 2,3Norberaren kontura, langilerik gabe · % 22,7Besteren kontura, finkoa/mugagabea · % 64,8Besteren kontura, aldi baterakoa · % 10,2

Okupatuak lan-egoeraren eta sexuaren arabera, Pitillas, 2023

Lan-egoera	Guztira	%	Gizonak	%	Emakumeak	%
Norberaren kontura	54	% 25,0	31	% 27,0	23	% 22,8
Besteren kontura	162	% 75,0	84	% 73,0	78	% 77,2
Guztira	216	% 100,0	115	% 100,0	101	% 100,0

Jaiolekuaren arabera

Jarduera

16 urte edo gehiagokoen % 86,6 estatuan jaio zen, eta % 13,4 atzerrian. Jarduera-egoerak alde nabarmenak ditu jatorriaren arabera. Estatuan jaiotako gizonen artean, % 50,5 okupatuak dira, % 38,5 erretiratuak, % 5,0 langabeak, % 4,0 bestelako inaktiboak eta % 2,0 ikasleak; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 53,8 okupatuak dira, % 23,1 bestelako inaktiboak, % 19,2 langabeak eta % 3,8 erretiratuak. Emakumeen kasuan, estatuan jaiotakoen artean % 42,2 okupatuak dira, % 30,6 bestelako inaktiboak, % 17,5 erretiratuak, % 4,9 langabeak eta % 4,9 ikasleak; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 37,8 okupatuak dira, % 32,4 bestelako inaktiboak, % 27,0 langabeak eta % 2,7 ikasleak.

Gizonak

Estatua

Atzerria

% 50,5

Okupatuak

% 53,8

% 5,0

Langabeak

% 19,2

% 2,0

Ikasleak

% 0,0

% 38,5

Erretiratuak

% 3,8

% 4,0

Beste inakt.

% 23,1

Emakumeak

Estatua

Atzerria

% 42,2

Okupatuak

% 37,8

% 4,9

Langabeak

% 27,0

% 4,9

Ikasleak

% 2,7

% 17,5

Erretiratuak

% 0,0

% 30,6

Beste inakt.

% 32,4

Ehuneko bakoitza jatorri-taldearen barnekoa da.

Okupazioa

Okupatuen % 87,0 estatuan jaio zen, eta % 13,0 atzerrian. Okupazio-egiturak alde nabarmenak ditu jatorriaren arabera. Estatuan jaiotako gizonen artean, % 57,4 langile kualifikatu edo maila baxuko ofizial dira, % 18,8 zuzendari edo goi eta erdi mailako teknikari eta % 14,9 oinarrizko okupazioetakoak; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 50,0 langile kualifikatu edo maila baxuko ofizial dira, % 42,9 oinarrizko okupazioetakoak eta % 7,1 zuzendari edo goi eta erdi mailako teknikari. Emakumeen kasuan, estatuan jaiotakoen artean % 49,4 langile kualifikatu edo maila baxuko ofizial dira, % 34,5 zuzendari edo goi eta erdi mailako teknikari eta % 12,6 oinarrizko okupazioetakoak; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 50,0 langile kualifikatu edo maila baxuko ofizial dira, % 42,9 oinarrizko okupazioetakoak eta % 7,1 zuzendari edo goi eta erdi mailako teknikari.

Gizonak

Estatua

Atzerria

% 18,8

Goi eta erdi maila

% 7,1

% 57,4

Langile kualifikatuak

% 50,0

% 14,9

Oinarrizko okup.

% 42,9

% 8,9

Ez dago jasota

% 0,0

Emakumeak

Estatua

Atzerria

% 34,5

Goi eta erdi maila

% 7,1

% 49,4

Langile kualifikatuak

% 50,0

% 12,6

Oinarrizko okup.

% 42,9

% 3,4

Ez dago jasota

% 0,0

Ehuneko bakoitza jatorri-taldearen barnekoa da.

Jarduera-sektoreak

Jarduera-egiturak alde nabarmenak ditu jatorriaren arabera. Estatuan jaiotako gizonen artean, % 44,6 industrian ari dira, % 36,6 zerbitzuetan, % 9,9 nekazaritzan eta % 8,9 eraikuntzan; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 35,7 nekazaritzan ari dira, % 28,6 zerbitzuetan, % 21,4 eraikuntzan eta % 14,3 industrian. Emakumeen kasuan, estatuan jaiotakoen artean % 75,9 zerbitzuetan ari dira, % 14,9 industrian, % 6,9 eraikuntzan eta % 2,3 nekazaritzan; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 71,4 zerbitzuetan ari dira, % 21,4 industrian eta % 7,1 nekazaritzan.

Gizonak

Estatua

Atzerria

% 9,9

Nekazaritza

% 35,7

% 44,6

Industria

% 14,3

% 8,9

Eraikuntza

% 21,4

% 36,6

Zerbitzuak

% 28,6

Emakumeak

Estatua

Atzerria

% 2,3

Nekazaritza

% 7,1

% 14,9

Industria

% 21,4

% 6,9

Eraikuntza

% 0,0

% 75,9

Zerbitzuak

% 71,4

Ehuneko bakoitza jatorri-taldearen barnekoa da.

Lehen sektorea

Nekazaritza

2020ko Nekazaritza Erroldaren arabera, udalerrian 54 nekazaritza-ustiategi zeuden, eta guztira 3.821 hektarea nekazaritzako azalera erabilgarri (NAE) lantzen zuten. Udalerriaren azalera 42,3 km² denez, NAE lurraldearen % 90,3 da. Lur-erabileraren arabera, NAEren % 55,2 lur goldagarria (2.108 ha, 51 ustiategitan), % 41,9 larre iraunkorrak (1.600 ha, 6 ustiategitan), % 2,9 arbolak (113 ha, 28 ustiategitan), norberaren kontsumorako baratzeak (0,05 ha, 2 ustiategitan) eta berotegiak edo babes garai irisgarriak (0,01 ha, ustiategi batean).

Nekazaritzako azalera erabilgarria (NAE)

NAE udalerriaren azaleran

90%

10%

NAE · 3.821 ha (% 90,3)Gainerako azalera · 409 ha (% 9,7)

NAE, lur-erabileraren arabera

55%

42%

Lur goldagarria · 2.108 ha (% 55,2)Larre iraunkorrak · 1.600 ha (% 41,9)Arbolak · 113 ha (% 2,9)Baratzeak · 0,05 ha (< % 0,1)Berotegiak · 0,01 ha (< % 0,1)

Iturria: INE, Nekazaritza Errolda 2020; udalerriaren azalera: Wikidata.

Abeltzaintza

2020ko Nekazaritza Erroldaren arabera, udalerriko abeltzaintza-ustiategietan 232 behi eta 2.501 txerri zeuden.

Ibilgailu-parkea

Trafikoko Zuzendaritza Nagusiaren (DGT) 2025eko datuen arabera, udalerrian 289 gidari zeuden erroldatuta: 185 gizon (% 64) eta 104 emakume (% 36). Biztanleen % 55,4 gidatzeko gai zen.

Ibilgailu-parkea 430 ibilgailuk osatzen zuten: 301 turismo, 35 furgoneta, 32 motozikleta, 31 kamioi eta 17 ziklomotor. Motorizazio-tasa 1.000 biztanleko 577 turismokoa zen, probintziako batez bestekoaren (512) gainetik.

Turismoen batez besteko adina 13,4 urtekoa zen; turismoen % 10,3k 4 urte baino gutxiago zituen, eta % 15k 25 urte baino gehiago. Erregaiari dagokionez, ibilgailuen % 66,4 diesel zen eta % 32,4 gasolinazko; 3 ibilgailu elektrifikatu zeuden (% 0,7; probintzian % 1,3). Ingurumen-bereizgarriari dagokionez, ibilgailuen % 4,5k zuen 0 edo ECO etiketa, eta % 37,3k ez zuen etiketarik.

Ibilgailu-parkea (2025)

Ingurumen-etiketa

30%

28%

37%

0 etiketa · 3 (% 0,7)ECO · 16 (% 3,8)C etiketa · 127 (% 29,8)B etiketa · 121 (% 28,4)Etiketarik gabe · 159 (% 37,3)

Turismoak, adinaren arabera

10%

12%

25%

38%

15%

< 4 urte · 31 (% 10,3)4–8 urte · 37 (% 12,3)8–15 urte · 74 (% 24,6)15–25 urte · 114 (% 37,9)≥ 25 urte · 45 (% 15)

Iturria: DGT, «Datos municipales general» (2025).

Politika

Pitillasko udaletxea herrigunean dago, eta idazkaria, era berean, Beireko Udalako idazkaria da. Udalbatza udalerriko alkateak eta sei zinegotzik osatzen dute. Egungo alkatea Pedro Jose Labari Elduaien da, Pitillasko Talde Independenteko hautagai gisa aurkeztu zena.

Hauteskundeak

Udal hauteskundeak

Alderdia	Legealdiko eserlekuak, hasiera-urtearen arabera
	1979	1983	1987	1991	1995	1999	2003	2007	2011	2015	2019
Pitillasko Talde Independentea	-	7	-	-	-	-	4	4	-	-	5
Nafarroako Alderdi Sozialista	-	-	-	-	-	-	-	-	6	7	2
Nafarroako Alderdi Popularra	-	-	-	-	-	-	-	-	1	-	-
Pitillasko Alternatiba Demokratikoa	-	-	-	-	-	-	3	3	-	-	-
Pitillas Solidarioa	-	-	-	-	-	-	0	-	-	-	-
Pitillasko Talde Progresista Popularra	-	-	-	-	-	7	-	-	-	-	-
Pitillasko Demokrata Independente Hautagaitza	4	-	-	5	7	-	-	-	-	-	-
Zidakos	-	-	-	2	-	-	-	-	-	-	-
Zinegotzi Independenteen Elkartea	3	-	5	-	-	-	-	-	-	-	-
Zentro Demokratiko eta Soziala	-	-	2	-	-	-	-	-	-	-	-

Foru hauteskundeak

Hauek dira Nafarroako Parlamenturako hauteskundeen azken bi deialdiak:

2019ko Nafarroako Parlamenturako hauteskundeak Alderdia Bozak guztira % +/-  Nafarroako Alderdi Sozialista 119 37,07 ▲ 25  Navarra Suma 104 32,40 -  Geroa Bai 32 9,97 ▲ 6  Euskal Herria Bildu 28 8,72 ▼ 3  Izquierda-Ezkerra 12 3,74 ▲ 4  Ahal Dugu 10 3,12 ▼ 35  Vox 5 1,56 -  Equo 1 0,31 ▼ 0  Nafarroako Ordezkaritza Kanabikoa 1 0,31 ▲ 1

2015eko Nafarroako Parlamenturako hauteskundeak Alderdia Bozak guztira % +/-  Nafarroako Alderdi Sozialista 94 30,32 ?  Nafar Herriaren Batasuna 69 22,26 ?  Ahal Dugu 45 14,52 ?  Euskal Herria Bildu 31 10,00 ?  Geroa Bai 26 8,39 ?  Nafarroako Alderdi Popularra 16 5,16 ?  Izquierda-Ezkerra 8 2,58 ?  Herritarrak - Herritarron Alderdia 6 1,94 ?  Batasuna, Aurrerapena eta Demokrazia 1 0,32 ?  Solidaritate eta Autogestio Internazionalista 1 0,32 ?  Animalien Tratu Txarren Kontrako Alderdia 1 0,32 ?  Libertate Nafarra 1 0,32 ?  Equo 1 0,32 ?

Udala

Udalaren egoitza eta udaletxea herrigunean dago.

XVII. mendeko harlanduzko eraikuntza da. XX. mendearen amaieran berriztu zuten, arkudun portiko txikia dauka, eta erdi puntuko arkua duen balkoia.

• HELBIDEA: Udaletxe Plaza, 1

Egungo banaketa

Pitillasko Udala zinegotzik eta alkateak osatzen dute, demokratikoki hautatuak. Alkatea Pedro Jose Labari Elduaien da, Pitillasko Talde Independentea zerrendakoa. Zinegotziak 6 daude:

• Manuel Aierdi Oneka (Pitillasko Talde Independentea)
• Pedro Jose Sagardoi Alli (Pitillasko Talde Independentea)
• Maria Dolores Lorente Aritzaleta (Pitillasko Talde Independentea)
• Iosu Erdoziain Medina (Pitillasko Talde Independentea)
• Francisco Arrazubi Perez (Nafarroako Alderdi Sozialista)
• Isabel Bikuña Martin (Nafarroako Alderdi Sozialista)

Alkateak

1979tik, Pitillasek 4 alkate izan ditu:

Alkatea	Agintaldi hasiera	Agintaldi amaiera	Alderdia
Jesus Sagardoi Sagues	1979	1983		Pitillasko Demokrata Independente Hautagaitza
Jesus Sagardoi Sagues	1983	1987		Pitillasko Talde Independentea
Rafael Esparza Hernández	1987	1991		Zinegotzi Independenteen Elkartea
Rafael Esparza Hernández	1991	1999		Pitillasko Demokrata Independente Hautagaitza
Rafael Esparza Hernández	1999	2003		Pitillasko Talde Progresista Popularra
Amador Jimenez Herrero	2003	2011		Pitillasko Talde Independentea
Amador Jimenez Herrero	2011	2019		Nafarroako Alderdi Sozialista
Pedro Jose Labari Elduaien	2019	jardunean		Pitillasko Talde Independentea

Garraioa

Nafarroako Hiriarteko Garraioa sareko 324 linea zerbitzua ematen dio udalerri honi. Herriak bi autobus geldialdi du zeharkarrikan: bat Figarolerantz eta beste bat Tafallarantz.

Nafarroako Hiriarteko Garraioa  Zerbitzua   Hasiera   Ibilbidea   Amaiera ⁠ 324 Tafalla Erriberri • Beire • Pitillas • Santakara • Melida • Murelu Hautsi • Zarrakaztelu Figarol

Kultura

Euskara

Luis Luziano Bonapartek, 1869an, Pitillas ez-euskal-eremuan sailkatu zen.

Koldo Zuazok, 2010ean, Pitillas ez-euskal-eremuan sailkatu zen.

Nafarroako Gobernuak onartutako Euskararen Foru Legearen arabera, Pitillas eremu ez-euskalduneko udalerria zen, eta hori dela eta, hizkuntza ofizial bakarra gaztelania zen. 2001eko erroldaren arabera, herritarren % 0,94k zekien euskaraz, 2010ean % 0,86k eta 2018n % 5,80k.

Jaiak

• Uxuerako erromeria, apirilaren 25ean
• Uraren jaia, maiatzaren hirugarren igandean
• San Pedroko jaia, ekainaren 29an
• San Ramongo jaiak, abuztuaren azken asteburuan

Ondarea

Ondasun nabarmenak

• San Pedro eliza, XVI. mendean eraikitako kristiau eliza, pizkundetar estiloan.
• Pitillasko jauregia, Erdi Aroko jauregia.
• Pirillasen XIX. mendean aurkitu zen Konstantino I.a enperadoreari (K.o. III-IV mendeak) eskainitako miliarria.

Eremu naturalak

• Pitillasko aintzira, biodibertsitate handiko hezegune endorreikoa, Nafarroako bigarren handiena.

Pitillastar ospetsuak

• Jose Cadena Eleta (1855-1918), elizgizon.
• Matias Sagardoi Allo (1901-1990), militar.
• Roberto Jimenez Alli (1973-), politikari.

Irudiak

• 
  San Pedro eliza
• 
  Pitillasko aintzira
• 
  Udaletxea
• 
  Udalerriko lurrak
• 
  Txoriak Pitillasko aintziran

Erreferentziak

• Jose Maria Jimeno Jurio (zuzendaria), Nafarroako toponimia eta mapagintza. XXXV, Iruñea, 1996. ISBN 84-235-1505-2.

Ikus, gainera

• Erdialdea
• Erriberriko merindadea
• Nafarroa Garaia

Kanpo estekak

• Pitillasko Udalako webgune ofiziala

• Datuak: Q671053
• Multimedia: Pitillas / Q671053
• Liburuak: Euskal Herriko bidaia-gida/Herriz herri/Pitillas