Eneritz

Eneritz
Nafarroa Garaia, Euskal Herria
Kapandorre karrika, herriko zeharkarrika
Bandera Armarria
Kokapena
Herrialdea	Euskal Herria
Lurraldea	Nafarroa Garaia
Merindadea	Iruñea
Eskualdea	Izarbeibar-Novenera
Administrazioa
Estatua	Espainia
Erkidegoa	Nafarroa
Barrutia	Iruñea
Izen ofiziala	Enériz / Eneritz
Alkatea (2019-2023)	Raul Elizalde Villamayor (hautesle-elkartea)
Posta kodea	31153
INE kodea	31089
Herritarra	eneriztar
Geografia
Koordenatuak	42°39′53″N 1°44′37″W
Azalera	9,45 km²
Garaiera	392-693 metro
Distantzia	23,9 km (Iruñetik)
Demografia
Biztanleria	328 (2025:  1)
162 (%49,4)   (%50,6) 166
Dentsitatea	0,35 bizt/km²
Zahartzea	% 14,87
Ugalkortasuna	‰ 38,96
Ekonomia
Jarduera	% 82,61 (2011)
Desberdintasuna	% 0 (2011)
Langabezia	% 8,4 (2013)
Euskara
Eremua	eremu mistoa
Euskaldunak	% 19.9 + % 16.7 hartzaile (2021)
Kaleko erabilera	%
Datu gehigarriak
Sorrera	1846 (independentzia)

Eneritz Euskal Herriko udalerri bat da, Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta. Iruñeko merindadean eta Izarbeibar-Novenera eskualdean dago, Iruñea hiriburutik 23,9 kilometrora. Altuera 392 eta 693 metro artekoa da, eta 9,45 km²-ko azalera hartzen du. 328 biztanle zituen 2025. urtean.

Izarbeibar erdian dago, eta NA-601 errepideak zeharkatzen du. Ibarra zeharkatzen du mutur batetik bestera. Santa Maria Magdalena elizaren inguruan biltzen da, kapandorre garrantzitsu batekin, eta Robo ibaiak bitan banatzen du. Donejakue bideak zeharkatzen du, zehazki Aragoiko adarrak.

Bertako biztanleak eneriztarrak dira.

	Somportetik			Donejakue bidea Aragoiko bidea		Donejakuera
	Olkotz (4,6 km)		Eneritz			Eunate (2,8 km)

Izena

Eneritz toponimoa beste hizkuntza batzuetan ere ezagutzen da, hala nola:

• gaztelaniaz: Enériz

Gainera, toponimoa hainbat modutan agertu da historian zehar:

• Eneriz (1084)
• Eneriç (1226)
• Enneriz (1350)
• Eneriz (1366)
• Eneriz (1534)
• Eneneriz (1587)
• Eneriz (1802)
• Eneritz (1974)
• Eneritz (1990)

Etimologia

Mikel Belaskoren arabera, "Ener- izeneko pertsona baten jabetzako lekua" esan nahi du. Beraz, Ener- + -itz osatzen da. Lehenengo elementua identifikatu gabeko pertsonaren izena da eta bigarrena jabetza adierazten duen atzizkia. Julio Caro Barojak pentsatu zuen Enericus bezalako izen bat herriaren izenaren parte zela. Luis Mari Mujikak, aldiz, toponimoan pertsona-izen bat ikusteko aukera baztertuko luke, eta euskararen barruan azalpen bat aurkitzeko joera hartuko luke.

1964ko Baionako Euskal Idazkaritzaren Euskal Herriko leku-izenen zerrendan Eneritz nolabait euskaratuta, eta 1979ko Euskal Herriko udalen izendegian, Euskaltzaindiak Eneritze forma proposatzen zuen, eta 1990ean Eneritz aukeratu zuen arren.

Ezaugarriak

Armarria

Enerizko armarriak honako blasoi hau du:

«

Hondo gorri batez eta aurrean bere kolorezko mahats-mordoz betetako andui bat dago. Bere gainean ilargi erdi zuri bat eta bere alboetan urrezko bi lehoi daude.

»

Bandera

Enerizko banderak Enerizko armarria dauka hondo zuri baten gainean.

Geografia

Eneritz Izarbeibar-Novenera eskualdean dago, Izarbeibar ibarrean.

Inguru naturala eta kokapena

Herria Nafarroako Erdialdean dago, zehazki Iruñeko merindadearen hegoaldean. Arrizabalagatik Obanosera doan NA-601 errepidetik heltzen da udalerrira. Mendi garrantzitsuenen artean, Montemotxa, Txaparral eta Castellano daude. Robo ibaia eta Gabildoa errekastoa udalerritik igarotzen dira, euren urak Arga ibaira isurtzen dira.

Klima eta landaredia

Enerizko klima mediterraneo-kontinental motakoa da, negu hotzak, uda beroak eta idorrak, iparreko zierzo haizea, eta udaberri eta udazken garaiko prezipitazioak dira, udalerriko klimaren ezaugarrietako batzuk. Urteko batez besteko tenperatura 12 eta 13 gradu artekoa eta prezipitazioak 500 eta 700mm bitartekoak dira. Urteroko egun euritsuak 70-80 inguru izaten dira, ugariagoak udalerriaren iparraldeko gune menditsuan.

Arte eta ameztien zuhaitz multzoak gordetzen dira oraindik ere, 180 hektarea inguru. Horrez gain, XIX. mendetik aurrera, 100 hektarea inguru pinu birlandatu ziren, Austriatik ekarritako pinu lariziarra eta pinu beltza, batez ere.

Estazio meteorologikoa

Eneritzen ez dago estazio meteorologikorik. Hala ere, Gares pareko udalerrian, estazio bat dagoen, itsasoaren mailatik 347 metrora, Nafarroako Gobernuak 1985ean jarritako estazio meteorologikoa dago.

Datu klimatikoak (Gares, 1981-2020)
Hila	Urt	Ots	Mar	Api	Mai	Eka	Uzt	Abu	Ira	Urr	Aza	Abe	Urtekoa
Erregistraturiko tenperatura maximoa (°C)	18.5	24.0	26.5	29.0	36.5	40.0	41.5	43.0	38.0	32.0	27.0	21.0	43
Batez besteko tenperatura maximoa (°C)	9.7	11.6	15.4	17.0	21.8	26.6	29.6	29.6	25.3	19.6	13.3	9.9	19.1
Batez besteko tenperatura (ºC)	5.4	6.4	9.6	11.5	15.6	19.8	22.5	22.6	19.1	14.4	9.0	5.9	13.5
Batez besteko tenperatura minimoa (°C)	1.1	1.3	3.8	5.9	9.3	13.0	15.5	15.6	12.8	9.1	4.6	1.8	7.8
Erregistraturiko tenperatura minimoa (°C)	-7.0	-10.0	-8.5	-3.0	-0.5	2.0	7.0	5.0	3.0	-0.5	-6.5	-10.0	-10
Batez besteko prezipitazioa (mm)	44.2	38.7	51.6	59.5	53.1	45.6	27.0	26.3	38.6	60.3	55.4	57.2	547.5
Prezipitazio maximoa 24 ordutan (mm)	39.0	29.0	33.6	62.0	42.2	38.5	33.0	85.0	61.5	46.0	59.0	39.0	85.0
Prezipitazio egunak (≥ 1 mm)	11.6	10.3	8.8	11.2	11.1	7.2	5.4	4.9	7.8	10.5	11.5	12.8	113.0
Elur egunak (≥ 1 mm)	1.3	1.4	0.9	0.2	0.0	0.0	0.0	0.0	0.0	0.0	0.2	1.2	5.1
Iturria: Nafarroako klimatologia zerbitzua

---

---

Historia

Aurkitutako lehen aztarnak Burdin Aroko kastro bat dira, Nobla muinoan, herritik 1500 metrora. Erromatarren garaitik zeramika zatiak, txanponak eta horma hondarrak iritsi dira.

Hiribildua eta eliza Iruñeko katedralekoak ziren XII. mendean. Leireko monasterioak eta Jerusalemgo San Joanen ospitaletegiek ere bazituzten lursail batzuk.

XIX. mendearen lehen erdiko erreforma administratiboa egin zen arte, nolabaiteko garrantzia izan zuen Adios eta Ukarrekin izandako ermandadeak, "Magdalenako kofradia" deiturikoak, Urraka erreginak sortua.

Aro Modernoan, Enerizko epaimahaiak 1503ko apirilean bildu ziren, San Martzial baselizako iturriaren ondoan, idatzi zituzten udal-ordenantzak onartzeko. Emakumeek elizan bete beharreko lekuaren ordenantzak lantzen zituzten nagusiki, beren kategoriaren arabera. Hori dela eta, 1533an arazoak izan ziren herriko hainbat emakumeren artean, eta abokatuengana jo behar izan zuten arazoa ebazteko.

1847an eskola zuen, eta bertako maisua aldi berean udaleko idazkaria zen. Bi funtzioengatik 1800 erreal jasotzen zituen urtean. Bere ahariak oso estimatuak ziren; Garesko eta Iruñeko azoketara joaten ziren erostera eta saltzera, eta bere nekazal produktuen artean ardoa ere nabarmentzen zen.

Eneritzek nabarmen egin zuen behera XX. mendearen bigarren erdialdetik aurrera, nahiz eta XXI. mendearen etorrerarekin etxebizitza berri batzuk garatu diren, Iruñea hiriburuarekiko hurbiltasuna eta naturarekiko harremana aprobetxatuz.

Demografia

328 biztanle zituen 2025. urtean Eneritzek.

1842	1857	1860	1877	1887	1897	1900	1910	1920	1930	1940	1950	1960	1970	1981	1991	2001	2011	2021
346	377	421	444	448	430	419	404	403	355	342	337	268	233	193	189	215	358	296

Oharra: grafiko hau Wikidatan jasotako datuetatik egin da, automatikoki. Daturen bat aldatu edo eguneratu behar izanez gero, egizu Wikidatan bertan.

Biztanleria-piramidea 2025 Guztira: 166 gizon, 162 emakume
% Gizonak Adina Emakumeak % 0.00   100+   0.00 0.00   95-99   0.62 1.20   90-94   3.70 1.20   85-89   2.47 3.61   80-84   4.32 4.22   75-79   3.09 1.20   70-74   4.94 7.23   65-69   4.32 6.63   60-64   3.09 9.04   55-59   8.64 10.84   50-54   7.41 9.64   45-49   7.41 6.02   40-44   6.79 7.23   35-39   5.56 6.63   30-34   4.32 6.02   25-29   6.17 5.42   20-24   8.02 3.61   15-19   5.56 3.61   10-14   6.79 2.41   5-9   2.47 4.22   0-4   4.32
Iturria: Nafarroako Estatistika Institutua / Instituto Nacional de Estadística

Hazkunde begetatiboa

Honakoa hazkunde begetatiboa erakusten duen grafiko bat da, hau da, urte batean jaiotakoei hildakoak kentzearen emaitza. Datuak Nastat erakundeak eskaintzen ditu eta Wikimedia Commonsen daude eskuragarri. Aldaketaren bat egin behar bada, bertan egin beharko da.

Batez besteko adina

Honakoa batez besteko adina erakusten duen grafiko bat da. Datuak Nastat erakundeak eskaintzen ditu eta Wikimedia Commonsen daude eskuragarri. Aldaketaren bat egin behar bada, bertan egin beharko da.

Jatorria

Jaiolekuari dagokionez, 2022. urtean biztanleen % 16,5 udalerri berean jaioak ziren, probintziako batez bestekoaren (% 36,1) azpitik. Beste erkidego batzuetan jaiotakoak (EAE barne) % 18,2 dira, eta espainiar estatutik kanpo jaiotakoak % 10,1 —probintzian % 16,8—.

Udal

Prob

Best

Esta

Udalerri berean · % 16,5Probintzia berean · % 55,2Beste erkidegoa · % 18,2Estatutik kanpo · % 10,1

Biztanleria jaiolekuaren eta bizilekuaren arabera (2022). Iturria: INE.

Biztanleria atzerritarra

Espainiar estatutik kanpo jaiotako 33 biztanleren artean, gehienak Amerikan jaioak dira (% 39,4). Jaiotza herrialde nagusiak Peru, Maroko, Errumania dira.

Amer

Euro

Afri

Amerika · % 39,4Europa · % 36,4Afrika · % 24,2

Espainiar estatutik kanpo jaiotakoak, eskualdeka (2025). Iturria: INE.

◄ gizonezkoakjaioterriaemakumezkoak ►

3

Peru

5

5

Maroko

2

3

Errumania

3

1

Erresuma Batua

1

0

Kolonbia

2

1

Mexiko

1

1

Portugal

1

0

Dominikar Errepublika

1

1

Irlanda

0

Jaiolekuko herrialde nagusiak, sexuaren arabera (2025). Iturria: INE.

Etxebizitza

INEren 2021eko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsuaren arabera, udalerrian 223 etxebizitza zeuden: 116 (% 52,0) nagusiak eta 107 (% 48,0) ez-nagusiak.

223etxebizitza

116etxegune

Etxebizitza multzoa

116

107

Etxebizitza nagusia (116)Ez-nagusia (bigarrena edo hutsa) (107)

Guztira 116 etxegune zeuden, eta horietatik 28 (% 24,1) pertsona bakarrekoak ziren.

Etxeguneak tamainaren arabera

Pertsona 128

2 pertsona32

3 pertsona30

4 pertsona19

5 edo gehiago7

Hezkuntza-maila

INEren 2024ko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsuaren arabera, udalerrian 15 urte edo gehiagoko 285 biztanle zeuden. Lortutako ikasketa-mailarik altuenari dagokionez, goi-mailako ikasketak zituztenak % 35,8 ziren; bigarren hezkuntzako bigarren etapa (batxilergoa edo erdi-mailako lanbide-heziketa) zutenak % 26,3; bigarren hezkuntzako lehen etapa (DBH edo antzekoa) zutenak % 31,6; eta lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak % 6,3. Goi-mailako ikasketak zituztenen proportzioa % 32,1 zen 2021ean eta % 35,8 2024an; beraz, 3,7 puntu igo zen 3 urtean. Lehen hezkuntza edo gutxiago zutenena, berriz, % 8,3 izatetik % 6,3 izatera pasatu zen. Sexuaren arabera, goi-mailako ikasketak zituztenak emakumeen artean % 41,5 ziren, eta gizonen artean % 30,7; 10,8 puntuko aldea, emakumeen alde. Lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak, berriz, emakumeen % 6,7 eta gizonen % 6,0 ziren.

285biztanle 15 urte edo +, 2024

% 35,8goi-mailako ikasketak+3,7 puntu 2021etik

% 6,3lehen hezkuntza edo gutxiago−2,0 puntu 2021etik

% 31,6

% 26,3

% 35,8

Lehen hezkuntza edo gutxiago · % 6,3Bigarren hezkuntzako lehen etapa (DBH) · % 31,6Bigarren hezkuntzako bigarren etapa · % 26,3Goi-mailako ikasketak · % 35,8

Lortutako ikasketa-mailarik altuena, 15 urte edo gehiagoko biztanleen artean (2024).

Sexuaren araberako banaketa

15 urte edo gehiagoko biztanleria ikasketa-mailaren eta sexuaren arabera, Enériz/Eneritz, 2024

Ikasketa-maila	Guztira	%	Gizonak	%	Emakumeak	%
Goi-mailako ikasketak	102	% 35,8	46	% 30,7	56	% 41,5
Bigarren hezkuntzako bigarren etapa	75	% 26,3	45	% 30,0	30	% 22,2
Bigarren hezkuntzako lehen etapa (DBH)	90	% 31,6	50	% 33,3	40	% 29,6
Lehen hezkuntza edo gutxiago	18	% 6,3	9	% 6,0	9	% 6,7
Guztira	285	% 100,0	150	% 100,0	135	% 100,0

Urtez urteko bilakaera

Ikasketa-mailaren bilakaera (%), Enériz/Eneritz, 2021–2024

Urtea	Goi-mailakoak	Batx. / erdi LH	DBH	Lehen H. edo gutx.	15 urte edo +
2021	% 32,1	% 23,8	% 35,8	% 8,3	265
2022	% 32,7	% 24,7	% 34,2	% 8,4	263
2023	% 35,1	% 24,5	% 33,6	% 6,8	265
2024	% 35,8	% 26,3	% 31,6	% 6,3	285

500 biztanletik beherako udalerrietan, INEk ikasketa-maila lau multzo nagusitan baino ez du argitaratzen, eta ez du jaiolekuaren araberako daturik ez ikasten ari direnei buruzkorik ematen.

Ekonomia

Enerizko ekonomiaren jarduera nagusia nekazaritza da, mahastiak eta zerealak bereziki. 1921eko apirilaren 4an Nafarroako nekazaritza aurrezki kutxak sustaturiko koperatiba sortu zen, eta 1947ko martxoaren 19an San Isidro upategi koperatiba (gaur egun desagertua).

Lur komunek 287 hektarea hartzen dituzte (erroldaturiko lurren %30 inguru).

Diru-sarrerak

2023. urtean, biztanle bakoitzeko batez besteko errenta garbia 18.725 euro-koa zen, eta etxegune bakoitzeko 50.294 euro-koa. Balio hori probintziako batez bestekoaren (16.423 euro) gainetik dago, eta Espainiako batez bestekoaren (15.036 euro) gainetik. Kontsumo-unitateko errentaren mediana (etxeguneen tamaina eta osaera kontuan hartzen dituen neurria) 27.787 euro zen. Errenta gordina 23.457 euro-koa izan zen pertsonako.

Diru-sarreren iturri nagusia soldata da, guztizkoaren % 59,1. Gainerako iturriak: pentsioak (% 22), beste diru-sarrerak (% 14,3), langabezia-prestazioak (% 1,4), beste prestazioak (% 3,3).

59%

22%

14%

Soldata · % 59,1Pentsioak · % 22Langabezia · % 1,4Beste prestazioak · % 3,3Beste sarrerak · % 14,3

Diru-sarreren banaketa iturriaren arabera.

Desberdintasuna

Errentaren banaketaren desberdintasuna neurtzeko Gini indizea erabiltzen daUdalerrian indizea 24,8 da, probintziakoaren (30,9) azpitik eta Espainiakoaren (32,1) azpitik. P80/P20 zatidurak, hau da errenta-banaketaren 80. eta 20. pertzentilen arteko zatidura, 2,2 da, probintziakoaren (2,6) azpitik eta Espainiakoaren (2,8) azpitik.

Jarduera ekonomikoa

INEren 2024ko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsuaren arabera, Enériz/Eneritz udalerrian biztanleria aktiboa (okupatuak eta langabeak) 167 pertsona ziren, hau da, 16 urte edo gehiagoko biztanleriaren % 59,4; gainerako % 40,6 inaktibo zeuden. Aktiboen artean, langabezia-tasa % 7,8 zen. Sexuaren arabera, gizonezkoen jarduera-tasa % 64,6 zen eta emakumezkoena % 53,7; langabezia-tasa, aldiz, % 5,3 eta % 11,1 zen, hurrenez hurren.

Okupatuen kopurua 146 zen 2023ean, 2021eko 131etik gora. Emakumeek okupatuen % 41,8 osatzen dute, eta gizonek % 58,2.

146okupatu, 2023+% 11,5 2021etik

% 41,8emakumeak okupatuen artean

% 59,4jarduera-tasa, 2024

% 7,8langabezia-tasa, 2024

% 54,8

% 40,6

Okupatuak · % 54,8Langabeak · % 4,6Inaktiboak · % 40,6

16 urte edo gehiagoko biztanleria jardueraren eta sexuaren arabera, Enériz/Eneritz, 2024

Egoera	Guztira	%	Gizonak	%	Emakumeak	%
Okupatuak	154	% 54,8	90	% 61,2	64	% 47,8
Langabeak	13	% 4,6	5	% 3,4	8	% 6,0
Inaktiboak	114	% 40,6	52	% 35,4	62	% 46,3
Guztira	281	% 100,0	147	% 100,0	134	% 100,0

Jarduera-sektoreak

Jarduera-sektoreei dagokienez, okupatuak honela banatzen dira: zerbitzuak (% 65,1), industria (% 26,7), eraikuntza (% 6,2) eta nekazaritza, abeltzaintza eta arrantza (% 2,1).

% 26,7

% 65,1

Nekazaritza, abeltzaintza eta arrantza · % 2,1Industria · % 26,7Eraikuntza · % 6,2Zerbitzuak · % 65,1

Okupazioa eta lan-egoera

Okupazio-mailari dagokionez, langile kualifikatuak eta maila baxuko ofizialak dira talderik ugariena, okupatuen % 58,2; ondoren, zuzendariak eta goi eta erdi mailako teknikariak daude (% 28,1), eta oinarrizko okupazioak % 11,0. Bi sexuetan langile kualifikatuak dira nagusi (gizonen % 62,4 eta emakumeen % 52,5).

% 28,1

% 58,2

% 11,0

Zuzendariak eta goi eta erdi mailako teknikariak · % 28,1Langile kualifikatuak eta maila baxuko ofizialak · % 58,2Oinarrizko okupazioak · % 11,0Ez dago jasota · % 2,7

Okupatuak okupazioaren eta sexuaren arabera, Enériz/Eneritz, 2023

Okupazioa	Guztira	%	Gizonak	%	Emakumeak	%
Zuzendariak eta goi eta erdi mailako teknikariak	41	% 28,1	22	% 25,9	19	% 31,1
Langile kualifikatuak eta maila baxuko ofizialak	85	% 58,2	53	% 62,4	32	% 52,5
Oinarrizko okupazioak	16	% 11,0	7	% 8,2	9	% 14,8
Ez dago jasota	4	% 2,7	3	% 3,5	1	% 1,6
Guztira	146	% 100,0	85	% 100,0	61	% 100,0

Okupatuen % 76,0 besteren konturako langileak dira, eta % 24,0 norberaren konturakoak.

% 24,0

% 76,0

Norberaren kontura · % 24,0Besteren kontura eta beste egoera bat · % 76,0

Okupatuak lan-egoeraren eta sexuaren arabera, Enériz/Eneritz, 2023

Lan-egoera	Guztira	%	Gizonak	%	Emakumeak	%
Norberaren kontura	35	% 24,0	22	% 25,9	13	% 21,3
Besteren kontura	111	% 76,0	63	% 74,1	48	% 78,7
Guztira	146	% 100,0	85	% 100,0	61	% 100,0

Lehen sektorea

Nekazaritza

2020ko Nekazaritza Erroldaren arabera, udalerrian 43 nekazaritza-ustiategi zeuden, eta guztira 669 hektarea nekazaritzako azalera erabilgarri (NAE) lantzen zuten. Udalerriaren azalera 9,5 km² denez, NAE lurraldearen % 70,8 da. Lur-erabileraren arabera, NAEren % 93,9 lur goldagarria (628 ha, 41 ustiategitan), % 6,1 arbolak (40,8 ha, 15 ustiategitan) eta norberaren kontsumorako baratzeak (0,09 ha, 3 ustiategitan).

Nekazaritzako azalera erabilgarria (NAE)

NAE udalerriaren azaleran

71%

29%

NAE · 669 ha (% 70,8)Gainerako azalera · 276 ha (% 29,2)

NAE, lur-erabileraren arabera

94%

Lur goldagarria · 628 ha (% 93,9)Arbolak · 40,8 ha (% 6,1)Baratzeak · 0,09 ha (< % 0,1)

Iturria: INE, Nekazaritza Errolda 2020; udalerriaren azalera: Wikidata.

Ibilgailu-parkea

Trafikoko Zuzendaritza Nagusiaren (DGT) 2025eko datuen arabera, udalerrian 231 gidari zeuden erroldatuta: 137 gizon (% 59,3) eta 94 emakume (% 40,7). Biztanleen % 70,4 gidatzeko gai zen.

Ibilgailu-parkea 325 ibilgailuk osatzen zuten: 219 turismo, 32 kamioi, 23 motozikleta, 19 furgoneta eta 3 ziklomotor. Motorizazio-tasa 1.000 biztanleko 668 turismokoa zen, probintziako batez bestekoaren (512) gainetik.

Turismoen batez besteko adina 13,2 urtekoa zen; turismoen % 9,1k 4 urte baino gutxiago zituen, eta % 13,7k 25 urte baino gehiago. Erregaiari dagokionez, ibilgailuen % 64,7 diesel zen eta % 32,8 gasolinazko; 7 ibilgailu elektrifikatu zeuden (% 2,2; probintzian % 1,3). Ingurumen-bereizgarriari dagokionez, ibilgailuen % 5,4k zuen 0 edo ECO etiketa, eta % 32,2k ez zuen etiketarik.

Ibilgailu-parkea (2025)

Ingurumen-etiketa

32%

31%

32%

0 etiketa · 7 (% 2,2)ECO · 10 (% 3,2)C etiketa · 101 (% 31,9)B etiketa · 97 (% 30,6)Etiketarik gabe · 102 (% 32,2)

Turismoak, adinaren arabera

9%

16%

21%

40%

14%

< 4 urte · 20 (% 9,1)4–8 urte · 34 (% 15,5)8–15 urte · 47 (% 21,5)15–25 urte · 88 (% 40,2)≥ 25 urte · 30 (% 13,7)

Iturria: DGT, «Datos municipales general» (2025).

Politika

Enerizko udaletxea herrigunean dago. Udalbatza udalerriko alkateak eta sei zinegotzik osatzen dute. Egungo alkatea Raul Elizalde Villamayor da, Enerizko hautesle-elkarteko hautagai gisa aurkeztu zena.

Hauteskundeak

Udal hauteskundeak

Alderdia	Legealdiko eserlekuak, hasiera-urtearen arabera
	1979	1983	1987	1991	1995	1999	2003	2007	2011	2015	2019
Enerizko hautesle-elkartea	1	-	4	3	5	5	-	-	-	7	7
Nafarroako Demokraten Elkargunea	-	-	-	-	-	-	-	7	7	-	-
Orreaga	-	-	-	-	-	-	5	-	-	-	-
Mendeartea	-	-	-	-	-	-	0	-	-	-	-
Enerizko Talde Indepdendentea	-	-	1	2	0	0	-	-	-	-	-
Enerizko Independenteak	4	5	-	-	-	-	-	-	-	-	-

Foru hauteskundeak

Hauek dira Nafarroako Parlamenturako hauteskundeen azken bi deialdiak:

2019ko Nafarroako Parlamenturako hauteskundeak Alderdia Bozak guztira % +/-  Navarra Suma 83 51,23 -  Nafarroako Alderdi Sozialista 29 17,90 ▲21  Geroa Bai 27 16,67 ▲ 4  Euskal Herria Bildu 12 7,41 ▲ 2  Ahal Dugu 5 3,09 ▼ 11  Izquierda-Ezkerra 3 1,85 ▼ 0  Nafarroako Ordezkaritza Kanabikoa 3 1,85 ▲ 1

2015eko Nafarroako Parlamenturako hauteskundeak Alderdia Bozak guztira % +/-  Nafar Herriaren Batasuna 62 38,51 ?  Geroa Bai 23 14,29 ?  Nafarroako Alderdi Popularra 17 10,56 ?  Ahal Dugu 16 9,94 ?  Euskal Herria Bildu 10 6,21 ?  Nafarroako Alderdi Sozialista 8 4,97 ?  Batasuna, Aurrerapena eta Demokrazia 8 4,97 ?  Herritarrak - Herritarron Alderdia 6 3,73 ?  Izquierda-Ezkerra 3 1,86 ?  Nafarroako Ordezkaritza Kanabikoa 2 1,24 ?  Solidaritate eta Autogestio Internazionalista 2 1,24 ?  Equo 2 1,24 ?  Animalien Tratu Txarren Kontrako Alderdia 1 0,62 ?

Udala

Udalaren egoitza eta udaletxea herrigunean dago. Udaletxea 1981. urtean eraiki zen eraikin zaharraren gainean. Bi solairuko eraikin modernoa da.

• HELBIDEA: Donibane kalea, z/g

Egungo banaketa

Enerizko Udala zinegotzik eta alkateak osatzen dute, demokratikoki hautatuak. Alkatea Raul Elizalde Villamayor da, Enerizko hautesle-elkartea zerrendakoa. Zinegotziak 6 daude:

• Gabriel Esparza Isasi (Enerizko hautesle-elkartea)
• Ricardo Fernandez Mendez (Enerizko hautesle-elkartea)
• Elia Izurieta Errea (Enerizko hautesle-elkartea)
• Libe Lozano Rubio (Enerizko hautesle-elkartea)
• Mikel Luquin Zabalza (Enerizko hautesle-elkartea)
• Miguel Villamayor Ayesa (Enerizko hautesle-elkartea)

Bere idazkaria, Adios, Legarda, Muruzabal, Obanos, Tirapu, Ukar eta Uterga Udaletako idazkari ere bada.

Alkateak

1979tik, Eneritzek 6 alkate izan ditu:

Alkatea	Agintaldi hasiera	Agintaldi amaiera	Alderdia
?	1979	1987		Enerizko Independenteak
?	1987	2003		Enerizko hautesle-elkartea
?	2003	2007		Orreaga
Alberto Valencia Trueba	2007	2015		Nafarroako Demokraten Elkargunea
David Villarroya González	2015	2019		Enerizko hautesle-elkartea
Raul Elizalde Villamayor	2019	jardunean		Enerizko hautesle-elkartea

Garraioa

Nafarroako Hiriarteko Garraioa sareko 334 lineak zerbitzua ematen dio udalerri honi. Herriak bi autobus geldialdiak ditu zeharkarrikan, bat Gareserantz eta bertze bat Arrizabalagarantz.

Nafarroako Hiriarteko Garraioa  Zerbitzua   Hasiera   Ibilbidea   Amaiera ⁠ 334 Gares Adios • Eneritz • Ukar • Añorbe • Tirapu • Olkotz • Muru Artederreta • Biurrun Arrizabalaga

Hirigintza

Enerizko etxe bat

Eneritzek jauregi-motako arkitektura jasoaren adibide on batzuk ditu, hala nola Karrika Nagusiko 13. zenbakia, XVI. mende amaierako edo XVII. mende hasierako jauregitxo bat, harlandua eta adreilua tartekatzen dituena. Azken hori azken solairuan dago, eta beheko solairuan hiru sarrera ditu, molduradun dintelduak, erdi-puntua eta arku beheratuak; gainerako argiak zuzenak dira. Erdiko altueran balkoi jarraituak ditu, eta horien artean hasierako barrokoko armarria, txirrin bidezko kerubina, tenante dohakabeak eta bandadun zelai laurdendua eta erbel muntatua. Barrokoa ere bai, baina, ziur aski, beranduxeago eta nobleagoa da kale horretan bertan dagoen jauregia. Bolumen kubikoa du, hiru solairu, lau isurkiko estalkia eta alboetako fatxadak, nolabaiteko itxura militarrarekin atzeraemanak. Teilatupea adreiluzkoa da eta erdi-puntuko arkuteria itsuak ditu. Balkoi jarraitua nabarmentzen da alboko fatxadako mentsulen gainean. Haren azpian arku beheratuko sarrera bat dago, bakarra, gainerako argiak ateburuan baitaude. Oinplano noblean bi armarri ditu, bata alabastrozkoa eta bestea 1614ko data duen harrizkoa. Goiko aldean beste jauregi txiki bat dago, aurrekoak baino txikiagoa, eta jada ikusita dagoen estilistikarekin jarraitzen du, adreiluzko bigarren oinplanoarekin. Txikiagoa da, bi altuera baino ez ditu, eta harlandua fatxada nagusiko beheko solairuan baino ez da erabiltzen. Gainerakoan, baoak zuzenak dira, sarrera alboetan moldurak eta belarriak ditu beheko solairuan, eta armarri guztiz barrokoa, kasketa tinbrezkoa eta larruz eta landaretzaz orlatua. Multzoa XVIII. mendekoa da.

Badira armarridun etxe batzuk, aurrekoen jauregi-izaerarik ez dutenak, hala nola Karrika Nagusian, zubiaren ondoan, garapen horizontala dutenak eta harlangaitzez landutako baoak eta izkinak harlanduzkoak. XVII. mendeko armarri barrokoa du, kasketa, larruzko kartela eta zelai zirkularra. Armarri heraldikoaren beste adibide bat, beranduagokoa, XVIII. mendekoa, aurrekoaren ezaugarriak dituen beste etxetzar batean dago. Bertan, berriz ere kasketaz tindatua dago, eta maskaroia du oinarrian, landare-orlatua eta zelai laurdendua. Udalerriaren behealdean beste laginen bat ere badago, hala nola, tipologia bera duen baina lehoi eramaileekin eta Martín Billanuebaren armarriekin eta 1700. urtearekin, inskripzioaren arabera; edo beste bat zaharberritutako eraikin batean, XVIII. mendearen bigarren erdikoa, oropel, kasket eta bost roelekin orlatuta. Aparteko aipamena merezi du ostatua deiturikoak, inpostaz markatutako hiru altuerako eraikina, garapen horizontalekoa, harlanduz landua. Bao dintelduen lerro egituratua du, orejetak dituen plaka lauz markoztatuta. XIX. mendekoa da.

Kultura

Euskara

Luis Luziano Bonapartek, 1869an, Eneritz sailkatu zituen, Izarbeibarreko herri guztiekin, hegoaldeko goi-nafarrera euskalkian.

Koldo Zuazok, 2010ean, Eneritz ez-euskal-eremuan sailkatu zen.

Ibar honetan hitz egiten den euskarak bere berezitasunak ditu. Horregatik sailkatzen da izarbeibarrera azpieuskalkian. Euskara batuaren itzalean alfabetatutako hainbat euskaldun baden arren, Orbaibarreko mintzaira zaharrak hiztun gaberik dakite.

Nafarroako Gobernuak onartutako Euskararen Foru Legearen arabera, Eneritz eremu ez-euskalduneko udalerria da, eta hori dela eta, hizkuntza ofizial bakarra gaztelania da. 2001eko erroldaren arabera, herritarren %3,35k zekien euskaraz hitz egiten, 2010ean % 3,31 eta 2018n % 11,00k.

2008an Nafarroako Ezker Batuak eta Nafarroa Baik Euskararen Foru Legea aldatu eta eremu mistoan udalerri gehiago sartzeko (horien artean Eneritz ) proposamena aurkeztu zuten Nafarroako Parlamentuan. Nafar Herriaren Batasuna ez beste talde guztien baiezko botoarekin proposamena aurrera aterako zela zirudienean, Nafarroako Alderdi Sozialistaren ustegabeko jarrera aldaketak, atzera bota zuen gune mistoaren hedapena.

2009ko urtarriletik udalerriaren izen ofiziala Enériz <> Eneritz da.

2017ko ekainaren 22an Nafarroako Parlamentuak eremu mistora pasatzea erabaki zuen, beste 43 udalekin batean.

Jaiak

• Guzmango Santo Domingo baselizarako erromeria, maiatzaren 1ean
• San Isidro Nekazariaren eguna, maiatzaren 15ean
• Santa Maria Magdalenaren jaiak, lau egunak uztailaren 22aren inguruan ospatzen dira Andre Maria Magdalenaren omenez.
• San Martzial eguna, irailaren 8an
• Gurutzearen eguna, irailaren 14tik hurbilen dagoen igandean

Ondasun nabarmenak

Ikus zerrenda: «Enerizko kultura ondasunak»

• Santa Maria Magdalena eliza, XVIII. mendean eraikitako kristau eliza, barroko estiloan.
• Guzmango Santo Domingo baseliza, Erdi Aroan eraikitako kristau baseliza.

Eneriztar ospetsuak

• Sebastián Eslaba Lazaga (1685-1759), militari, politikari eta Cartagena de Indiasko defentsaren markesa.

Irudiak

• 
  Santa Maria Magdalena eliza
• 
  Donejakue bideko monumentua
• 
  Etxe bat
• 
  Kapandorre karrika

Erreferentziak

• Jose Maria Jimeno Jurio (zuzendaria), Nafarroako toponimia eta mapagintza. XXXV, Iruñea, 1996. ISBN 84-235-1505-2.

Ikus, gainera

• Izarbeibar-Novenera
• Iruñeko merindadea
• Nafarroa Garaia

Kanpo estekak

• Datuak: Q956576
• Multimedia: Enériz / Q956576
• Liburuak: Euskal Herriko bidaia-gida/Herriz herri/Eneritz