Deikaztelu
| Deikaztelu | |||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
 Nafarroa Garaia, Euskal Herria | |||||||||||
 | |||||||||||
| |||||||||||
 | |||||||||||
| Kokapena | |||||||||||
| Herrialdea |  Euskal Herria | ||||||||||
| Lurraldea | Nafarroa Garaia | ||||||||||
| Merindadea |  Lizarra | ||||||||||
| Eskualdea | Lizarraldea | ||||||||||
| Administrazioa | |||||||||||
| Estatua |  Espainia | ||||||||||
| Erkidegoa | Nafarroa | ||||||||||
| Izen ofiziala |  Dicastillo | ||||||||||
| Alkatea | María José Sagasti Lacalle (AD, indep.) | ||||||||||
| Posta kodea | 31.263 | ||||||||||
| INE kodea | 31080 | ||||||||||
| Herritarra | deikazteluar | ||||||||||
| Geografia | |||||||||||
| Koordenatuak | 42°35′45″N 2°01′42″W / 42.5958449°N 2.0284216°W | ||||||||||
| Azalera | 33,32 km² | ||||||||||
| Distantzia | 54,5 km (Iruñetik) | ||||||||||
| Demografia | |||||||||||
| Biztanleria | 562 (2025:  −9) | ||||||||||
| |||||||||||
| Dentsitatea | 0,17 bizt/km² | ||||||||||
| Zahartzea[1] | % 15,99 | ||||||||||
| Ugalkortasuna[1] | ‰ 26,32 | ||||||||||
| Ekonomia | |||||||||||
| Jarduera[1] | % 73,42 (2011) | ||||||||||
| Desberdintasuna[1] | % 0 (2011) | ||||||||||
| Langabezia[1] | % 12,47 (2013) | ||||||||||
| Euskara | |||||||||||
| Euskaldunak[2] | % 9.0 + % 23.2 hartzaile (2021) | ||||||||||
| Kaleko erabilera [3] | % | ||||||||||
| Datu gehigarriak | |||||||||||
| Webgunea | http://www.dicastillo.es | ||||||||||
Deikaztelu[4] ([dejkas̻telu]) Nafarroako udalerria da. Lizarrako merindadeko herri honek 561 biztanle zituen 2025. urtean. Nafarroako hiriburutik 54,5 kilometrora dago.
Geografia
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Inguru naturala eta kokalekua
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Herria, Nafarroa mendebaldean kokatzen da, N-122 errepidea Lizarra-Andosilla norabidean hartuta. Jurramendiren magalean kokatua, Deikazteluk hiru auzo ditu, kale aldapatsu eta Erdi Aroko jatorria duten eskailerez komunikaturik.
Deikazteluk Iguzkitza, Aiegi eta Aberinekin egiten du muga iparraldean, Morentin, Oteitza eta Allorekin ekialdean, Arellanorekin mendebaldean, eta Sesmarekin hegoaldean.
Klima eta landaredia
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Deikazteluko klima Jurramendi mendiaren hurbiltasunak baldintzaturiko klima azpimediterraneoa da. Urteko batez besteko balioak altueraren arabera aldatzen dira, eta tenperatura 8 eta 12 gradu artekoa eta prezipitazioak 500 eta 1.200mm bitartekoak izaten dira. Urteroko egun euritsuak 60 inguru dira herrigunean eta 100 baino gehiago iparraldeko gunerik menditsuenean.
Jatorrizko landaredia (arteak eta haritzak) ia erabat galdua da gaur egun: 25 hektarea besterik ez da gorde. Birlandaturiko pinuek (larizio pinua eta Aleppo pinua) 100 hektarea hartzen dituzte.
Udalerri mugakideak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Honako udalerri hauek ditu mugakide: Allo, Aberin, Sesma, Arroitz, Arellano, Iguzkitza, Aiegi, Morentin eta Oteitza.
Historia
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Deikaztelu jaurerri izan zen Erdi Arotik XIX. mendera arte, Nafarroako hainbat udalerri bezala. XI. mendean Nafarroako erresumaren barruetako baten hiriburu izan zen eta XI. mendetik XII. mendera Iratxeko eta Irantzuko monasterioek batetik eta Jerusalemgo San Joaneko Ospitaleko ordenak bestetik, jabetza ugari izan zituzten udalerrian.
1448an Vianako Carlos printzeak, Leringo konderriaren barne egin zuen Deikaztelu, eta halaxe mantendu zen XIX. mendean. Gerra karlistetan hainbat borroka izan ziren Deikazteluko udalerriaren mugetan, Jurramendi edo Errobledokoa esaterako. Karlista eta liberalen arteko liskarrek sute handia piztu zuten herrian, 1839an. Suak herri guztia erre zuen, parrokia barne. Nafarroako gobernuak Iratxeko erretaula utzi zien deikazteluarrei, hutsunea betetzearren.
Ekonomia
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Industria
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Nafarroako gobernuak industrialdeak sustatzeko sortutako Nasuinsa elkartearen ekimenez, Deikazteluko industrialdea eraiki zen XXI. mendearen hasieran. Eraikuntza lanak 2008an hasi eta urtebete beranduago hiritartzea amaitzean enpresen pabilioiak eraikitzen hasi ziren (2009an). Industrialdea herrigunearen ondoan dago, Donejakue Bideko autobidetik gertu.
Azalera guztira: 49.513 m2
Lursailen azalera: 30.357 m2
Diru-sarrerak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]2023. urtean, biztanle bakoitzeko batez besteko errenta garbia 18.514 euro-koa zen[5], eta etxegune bakoitzeko 42.724 euro-koa. Balio hori probintziako batez bestekoaren (16.423 euro) gainetik dago, eta Espainiako batez bestekoaren (15.036 euro) gainetik. Kontsumo-unitateko errentaren mediana (etxeguneen tamaina eta osaera kontuan hartzen dituen neurria) 24.946 euro zen. Errenta gordina 22.663 euro-koa izan zen pertsonako.
Diru-sarreren iturri nagusia soldata da, guztizkoaren % 48,6[6]. Gainerako iturriak: pentsioak (% 26,6), beste diru-sarrerak (% 20,2), langabezia-prestazioak (% 1,5), beste prestazioak (% 3).
Desberdintasuna
Errentaren banaketaren desberdintasuna neurtzeko Gini indizea erabiltzen da[7][oh 1]Udalerrian indizea 29,1 da, probintziakoaren (30,9) azpitik eta Espainiakoaren (32,1) azpitik. P80/P20 zatidurak, hau da errenta-banaketaren 80. eta 20. pertzentilen arteko zatidura, 2,5 da, probintziakoaren (2,6) azpitik eta Espainiakoaren (2,8) azpitik.
Jarduera ekonomikoa
[aldatu | aldatu iturburu kodea]INEren 2024ko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsuaren arabera, Dicastillo udalerrian biztanleria aktiboa (okupatuak eta langabeak) 281 pertsona ziren, hau da, 16 urte edo gehiagoko biztanleriaren % 55,6; gainerako % 44,4 inaktibo zeuden (erretiratuak % 58,9, beste inaktiboak % 25,4 eta ikasleak % 15,6).[8] Aktiboen artean, langabezia-tasa % 8,9 zen. Sexuaren arabera, gizonezkoen jarduera-tasa % 54,7 zen eta emakumezkoena % 56,7; langabezia-tasa, aldiz, % 5,3 eta % 13,0 zen, hurrenez hurren.[8]
Okupatuen kopurua 253 zen 2023ean, 2021eko 249etik gora.[9] Emakumeek okupatuen % 45,8 osatzen dute, eta gizonek % 54,2.
| Egoera | Guztira | % | Gizonak | % | Emakumeak | % |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Okupatuak | 256 | % 50,7 | 142 | % 51,8 | 114 | % 49,4 |
| Langabeak | 25 | % 5,0 | 8 | % 2,9 | 17 | % 7,4 |
| Inaktiboak | 224 | % 44,4 | 124 | % 45,3 | 100 | % 43,3 |
| Guztira | 505 | % 100,0 | 274 | % 100,0 | 231 | % 100,0 |
Jarduera-sektoreak
Jarduera-sektoreei dagokienez, okupatuak honela banatzen dira: zerbitzuak (% 50,2), industria (% 30,8), eraikuntza (% 10,7) eta nekazaritza, abeltzaintza eta arrantza (% 8,3).[9]
Xeheago, jarduera-adarrik handiena manufaktura-industria da (% 29,2), ondoren osasuna eta gizarte-zerbitzuak (% 13,4) eta eraikuntza (% 10,7) datoz.
Okupazioa eta lan-egoera
Okupazio-mailari dagokionez, langile kualifikatuak eta maila baxuko ofizialak dira talderik ugariena, okupatuen % 49,0; ondoren, zuzendariak eta goi eta erdi mailako teknikariak daude (% 24,9), eta oinarrizko okupazioak % 18,2.[10] Bi sexuetan langile kualifikatuak dira nagusi (gizonen % 55,5 eta emakumeen % 41,4).
| Okupazioa | Guztira | % | Gizonak | % | Emakumeak | % |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Zuzendariak eta goi eta erdi mailako teknikariak | 63 | % 24,9 | 17 | % 12,4 | 46 | % 39,7 |
| Langile kualifikatuak eta maila baxuko ofizialak | 124 | % 49,0 | 76 | % 55,5 | 48 | % 41,4 |
| Oinarrizko okupazioak | 46 | % 18,2 | 32 | % 23,4 | 14 | % 12,1 |
| Ez dago jasota | 20 | % 7,9 | 12 | % 8,8 | 8 | % 6,9 |
| Guztira | 253 | % 100,0 | 137 | % 100,0 | 116 | % 100,0 |
Okupatuen % 74,3 besteren konturako langileak dira, eta % 25,7 norberaren konturakoak.[11]
| Lan-egoera | Guztira | % | Gizonak | % | Emakumeak | % |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Norberaren kontura | 65 | % 25,7 | 32 | % 23,4 | 33 | % 28,4 |
| Besteren kontura | 188 | % 74,3 | 105 | % 76,6 | 83 | % 71,6 |
| Guztira | 253 | % 100,0 | 137 | % 100,0 | 116 | % 100,0 |
Jaiolekuaren arabera
Jarduera
16 urte edo gehiagokoen % 89,0 estatuan jaio zen, eta % 11,0 atzerrian.[8] Jarduera-egoerak alde nabarmenak ditu jatorriaren arabera. Estatuan jaiotako gizonen artean, % 51,5 okupatuak dira, % 37,2 erretiratuak, % 5,9 ikasleak, % 2,9 langabeak eta % 2,5 bestelako inaktiboak; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 53,8 okupatuak dira, % 23,1 bestelako inaktiboak, % 15,4 langabeak eta % 7,7 erretiratuak. Emakumeen kasuan, estatuan jaiotakoen artean % 49,8 okupatuak dira, % 21,7 bestelako inaktiboak, % 17,9 erretiratuak, % 6,3 ikasleak eta % 4,3 langabeak; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 44,8 okupatuak dira, % 34,5 bestelako inaktiboak eta % 20,7 langabeak.
Okupazioa
Okupatuen % 89,3 estatuan jaio zen, eta % 10,7 atzerrian.[10] Okupazio-egiturak alde nabarmenak ditu jatorriaren arabera. Estatuan jaiotako gizonen artean, % 56,1 langile kualifikatu edo maila baxuko ofizial dira, % 22,0 oinarrizko okupazioetakoak eta % 13,0 zuzendari edo goi eta erdi mailako teknikari; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 50,0 langile kualifikatu edo maila baxuko ofizial dira, % 35,7 oinarrizko okupazioetakoak eta % 7,1 zuzendari edo goi eta erdi mailako teknikari. Emakumeen kasuan, estatuan jaiotakoen artean % 42,7 langile kualifikatu edo maila baxuko ofizial dira, % 40,8 zuzendari edo goi eta erdi mailako teknikari eta % 8,7 oinarrizko okupazioetakoak; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 38,5 oinarrizko okupazioetakoak dira, % 30,8 langile kualifikatu edo maila baxuko ofizial eta % 30,8 zuzendari edo goi eta erdi mailako teknikari.
Jarduera-sektoreak
Jarduera-egiturak alde nabarmenak ditu jatorriaren arabera.[12] Estatuan jaiotako gizonen artean, % 46,3 industrian ari dira, % 28,5 zerbitzuetan, % 13,0 eraikuntzan eta % 12,2 nekazaritzan; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 35,7 zerbitzuetan ari dira, % 28,6 eraikuntzan, % 21,4 industrian eta % 14,3 nekazaritzan. Emakumeen kasuan, estatuan jaiotakoen artean % 75,7 zerbitzuetan ari dira, % 15,5 industrian, % 4,9 eraikuntzan eta % 3,9 nekazaritzan; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 69,2 zerbitzuetan ari dira, % 15,4 eraikuntzan eta % 15,4 industrian.
Lehen sektorea
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Nekazaritza
2020ko Nekazaritza Erroldaren arabera, udalerrian 96 nekazaritza-ustiategi zeuden, eta guztira 2.155 hektarea nekazaritzako azalera erabilgarri (NAE) lantzen zuten[13][oh 2]. Udalerriaren azalera 33,3 km² denez, NAE lurraldearen % 64,7 da[14]. Lur-erabileraren arabera, NAEren % 78,8 lur goldagarria (1.698 ha, 80 ustiategitan), % 12 arbolak (259 ha, 81 ustiategitan), % 9,2 larre iraunkorrak (198 ha, 8 ustiategitan) eta norberaren kontsumorako baratzeak (0,35 ha, 11 ustiategitan)[oh 3].
Ibilgailu-parkea
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Trafikoko Zuzendaritza Nagusiaren (DGT) 2025eko datuen arabera, udalerrian 379 gidari zeuden erroldatuta: 241 gizon (% 63,6) eta 138 emakume (% 36,4)[15]. Biztanleen % 67,6 gidatzeko gai zen.
Ibilgailu-parkea 619 ibilgailuk osatzen zuten: 391 turismo, 68 furgoneta, 61 kamioi, 53 motozikleta eta 23 ziklomotor[15]. Motorizazio-tasa 1.000 biztanleko 697 turismokoa zen, probintziako batez bestekoaren (512) gainetik.
Turismoen batez besteko adina 14 urtekoa zen; turismoen % 7,9k 4 urte baino gutxiago zituen, eta % 15,3k 25 urte baino gehiago[15]. Erregaiari dagokionez, ibilgailuen % 60,9 diesel zen eta % 37,6 gasolinazko; 8 ibilgailu elektrifikatu zeuden (% 1,3; probintzian % 1,3). Ingurumen-bereizgarriari dagokionez, ibilgailuen % 3,7k zuen 0 edo ECO etiketa, eta % 40,8k ez zuen etiketarik[oh 4].
Demografia
[aldatu | aldatu iturburu kodea]| Biztanleria-piramidea 2025 Guztira: 306 gizon, 255 emakume | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Iturria: Nafarroako Estatistika Institutua / Instituto Nacional de Estadística | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Jatorria
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Jaiolekuari dagokionez, 2022. urtean biztanleen % 42 udalerri berean jaioak ziren[18], probintziako batez bestekoaren (% 36,1) gainetik. Beste erkidego batzuetan jaiotakoak (EAE barne) % 8,4 dira, eta espainiar estatutik kanpo jaiotakoak % 10,3 —probintzian % 16,8—.
Biztanleria atzerritarra
Espainiar estatutik kanpo jaiotako 58 biztanleren artean, gehienak Afrikan jaioak dira (% 55,2)[19]. Jaiotza herrialde nagusiak Maroko, Portugal, Kuba dira.
Etxebizitza
[aldatu | aldatu iturburu kodea]INEren 2021eko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsuaren arabera, udalerrian 483 etxebizitza zeuden: 248 (% 51,3) nagusiak eta 235 (% 48,7) ez-nagusiak.[20]
Etxebizitza multzoa
Guztira 248 etxegune zeuden, eta horietatik 85 (% 34,3) pertsona bakarrekoak ziren.[21]
Etxeguneak tamainaren arabera
Hezkuntza-maila
[aldatu | aldatu iturburu kodea]INEren 2024ko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsuaren arabera, udalerrian 15 urte edo gehiagoko 513 biztanle zeuden. Lortutako ikasketa-mailarik altuenari dagokionez, goi-mailako ikasketak zituztenak % 33,5 ziren; bigarren hezkuntzako bigarren etapa (batxilergoa edo erdi-mailako lanbide-heziketa) zutenak % 19,1; bigarren hezkuntzako lehen etapa (DBH edo antzekoa) zutenak % 33,3; eta lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak % 14,0.[22] Goi-mailako ikasketak zituztenen proportzioa % 32,1 zen 2021ean eta % 33,5 2024an; beraz, 1,4 puntu igo zen 3 urtean. Lehen hezkuntza edo gutxiago zutenena, berriz, % 19,3 izatetik % 14,0 izatera pasatu zen. Sexuaren arabera, goi-mailako ikasketak zituztenak emakumeen artean % 36,0 ziren, eta gizonen artean % 31,4; 4,6 puntuko aldea, emakumeen alde. Lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak, berriz, emakumeen % 15,7 eta gizonen % 12,6 ziren. Azken alde hori, neurri handi batean, adin-egituraren isla izan ohi da: adineko biztanleen artean emakumeak gehiago dira, eta belaunaldi horietan ohikoagoa zen ikasketak goiz uztea.
Xeheago, goi-mailako ikasketak zituztenen % 64,5 unibertsitate-tituludunak ziren (gradua, diplomatura, lizentziatura, masterra edo doktoretza), eta % 35,5 goi-mailako lanbide-heziketakoak. Guztira, 5 pertsonak zuten doktore-titulua. Bigarren etapakoen artean, batxilergoa zutenak % 39,8 ziren, eta erdi-mailako lanbide-heziketa zutenak % 60,2. Ikasketarik gabekoak, azkenik, 15 urte edo gehiagoko biztanleen % 1,8 ziren.[22]
| Ikasketa-maila | Guztira | % | Gizonak | % | Emakumeak | % |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Goi-mailako ikasketak | 172 | % 33,5 | 87 | % 31,4 | 85 | % 36,0 |
| Bigarren hezkuntzako bigarren etapa | 98 | % 19,1 | 62 | % 22,4 | 36 | % 15,3 |
| Bigarren hezkuntzako lehen etapa (DBH) | 171 | % 33,3 | 93 | % 33,6 | 78 | % 33,1 |
| Lehen hezkuntza edo gutxiago | 72 | % 14,0 | 35 | % 12,6 | 37 | % 15,7 |
| Guztira | 513 | % 100,0 | 277 | % 100,0 | 236 | % 100,0 |
| Urtea | Goi-mailakoak | Batx. / erdi LH | DBH | Lehen H. edo gutx. | 15 urte edo + |
|---|---|---|---|---|---|
| 2021 | % 32,1 | % 18,2 | % 30,4 | % 19,3 | 517 |
| 2022 | % 33,5 | % 18,3 | % 30,8 | % 17,3 | 519 |
| 2023 | % 33,1 | % 19,6 | % 31,9 | % 15,5 | 511 |
| 2024 | % 33,5 | % 19,1 | % 33,3 | % 14,0 | 513 |
Ikasten ari direnak
2024an, 15 urte edo gehiagoko biztanleen % 9,4 ikasten ari zen (48 pertsona).[23] Ikasten ari zirenetatik, % 41,7 goi-mailako ikasketetan zebilen, % 33,3 batxilergoan eta % 22,9 erdi-mailako lanbide-heziketan. Sexuaren arabera, ikasten ari ziren emakumeen % 38,5 goi-mailako ikasketetan zebilen, eta gizonen % 45,5; erdi-mailako lanbide-heziketan, aldiz, gizonen % 31,8 eta emakumeen % 15,4. Adinaren arabera, 15–19 urtekoen % 96,9 ikasten ari zen, 20–24 urtekoen % 38,5 eta 25–29 urtekoen % 5,0; 30 urtetik gorakoen artean, berriz, % 1,4 baino ez.[24] 20–24 urtekoen artean, emakumeen % 38,5 ari zen goi-mailako ikasketak egiten, eta gizonen % 30,8.
Jaiolekuaren arabera
2024an, 15 urte edo gehiagoko biztanleen % 88,9 estatuan jaio zen, eta % 11,1 atzerrian.[22] Ikasketa-egiturak alde nabarmenak ditu jatorriaren arabera. Estatuan jaiotako gizonen artean, goi-mailako ikasketak zituztenak % 33,9 ziren eta lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak % 11,2; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 7,7 eta % 26,9, hurrenez hurren. Estatuan jaiotako emakumeen artean, goi-mailako ikasketak zituztenak % 38,0 ziren eta lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak % 13,7; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 22,6 eta % 29,0, hurrenez hurren.
Ikasten ari zirenei dagokienez, 2024an estatuan jaiotako 15 urte edo gehiagokoen % 10,3 ari zen ikasten, eta atzerrian jaiotakoen % 1,8.[23] Ikasten ari zirenen artean, goi-mailako ikasketetan zebiltzanak % 40,4 ziren estatuan jaiotakoetan eta % 100,0 atzerrian jaiotakoetan. Konparazio hauek ez daude adinaren arabera doituta: talde bakoitzaren adin-egiturak (gazteen proportzioak, batez ere) eragin handia du emaitzan.
2008ko erroldaren arabera, Espainiaz kanpoko 57 etorkin bizi ziren herrian, biztanleriaren %8,19 (Nafarroako batezbestekoaren azpitik).
Politika
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Udal hauteskundeak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Deikazteluko alkatetzan Agrupación Independiente Montejurra (AIM) taldeko José Carmelo Salvatierra Makuak errepikatu zuen 2007ko udal hauteskundeetan. Udaleko zazpi zinegotziak lortu zituen, aurkeztu zen talde bakarra izan zelako. Baliogabeko botoak 25 izan ziren (emandako guztien %6,87) eta 115 boto zuri izan ziren (botoen %33,92). Abstentzioa %39,64 izan zen.
| Alderdia | Botoak | Zinegotziak |
| AIM | 224 | 7 |
2011n, ordea, bi zerrenda aurkeztu ziren; AIMk 3 zinegotzi baino ez zituen eskuratu eta Agrupación Dicastillo (AD) izenekoak 4, alkate izendatu zuten María José Sagasti barne.
| Alderdia | Botoak | Zinegotziak |
| AD | 236 | 4 |
| AIM | 203 | 3 |
Udaletxea
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Udaletxe zaharrak bi zatitan banaturik zegoen, lehenak, harlanduzko sarrera atea, eta dobela handiak zituen, eta bigarrenak harlangaitzezko dinteldun leihoak. Sarrerako atearen gainean, 1573an egindako Deikazteluko armarria dago. Gaur egungo udaletxea XX. mendearen amaieran eraiki zen, eta hiru solairuko eraikina da. Fatxada margoturik dago, eta harriz egindako balkoiak dauzka. Udala alkateak eta sei zinegotzik osatzen dute.
- HELBIDEA: Foru plaza, 1
Alkateen zerrenda
[aldatu | aldatu iturburu kodea]| 1995-1999 | Miguel Ugarte García | AIB |
| 1999-2003 | Carmelo Salvatierra Makua | Montejurra |
| 2003-2007 | Carmelo Salvatierra Makua | Montejurra |
| 2007-2011 | Carmelo Salvatierra Makua | Montejurra |
| 2011-2015 | María José Sagasti Lacalle | Agrupación Dicastillo |
Ondasun nabarmenak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]San Emeterio eta San Zeledon eliza
[aldatu | aldatu iturburu kodea]San Emeterio eta San Zeledon eliza, estilo gotiko berantiarreko eraikina da. Parrokia, izardun gurutzeriako ganga estaldura dauka eta gurutze latindarraren oinarria. Pentagono itxurako aurrealdearen alboetan kapera bana dago. Harlanduzko kanpoaldea, XVIII. mendean portikoa eraikitzean itxuraldaketa sakona jasan zuen. Kanpoaldean, altuera handiko dorre barrokoa nabarmentzen da.
Eliza barruan XII. mendearen hasieran Bernabe Imberto lizarrarrak eginiko erretaula nagusi erromanista nabarmentzen da. Erretaula hau berez Iratxeko monasterioan izan bazen ere, 1839ko sutearen ondorioz parrokiara ekartzea agindu zuen Nafarroako gobernuak. Arrosarioko Ama Birjinaren erretaula, Troasko Pedro eskulturagileak egin zuen eta XVII. mendeko italiar egile baten margolanak osatzen du.
San Pedro Gazagakoaren eliza
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Antzinako monasterio baten zati izan zen. Laukizuzen itxurako oinarria dauka eta gurutzadura bakaneko gangez estalitako nabe bakarra. Kanpoaldeko horma-bularretan eutsitako harlanduetan bi sarrera daude, eta eskailera kiribilduko prisma itxurako dorrea.
Andre Maria Nievakoaren baseliza
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Udalerriaren goialdean eraiki zen, XVI. mendean eta XVIII. mendean zaharberritu zuten herritarrek. Baselizak gurutze latindarraren oinarria dauka, pentagono itxurako aurrealdea, eta laukizuzen itxurako sakristia. Aldarealdea burdin-hesi batez itxirik dago, eta Andre Maria Nievakoaren irudi modernoa gordetzen da han.
Vega del Pozo kondesaren jauregia
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Vega del Pozo kondesaren jauregia, XIX. mende amaierako jauregi neogotikoa da. Kanpoaldean, bi dorre almenadunez apainduriko fatxada handia dauka, erdialdean armarria ageri duelarik.
Azpiegitura eta garraioak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]La Estellesa autobus konpainiaren Sartaguda eta Iruñea bitarteko lineak geltokia dauka herrian. Autobus lineak, honako ibilbidea egiten du:
- Sartaguda - Lodosa - Sesma - Allo - Deikaztelu - Morentin - Lizarra - Zirauki - Mañeru - Gares - Obanos eta Iruñea
2003an elektrizitatearen Espainiako kudeatzaile publikoa den Red Eléctricak Castejón eta Gasteiz artean 400.000 volteko goi-tentsio linea bat eraikitzeko proiektua proposatu zuen. Proiektu horren arabera 46 metroko goi-tentsio dorreak eraikiko ziren Lizarraldeko hainbat udalerri zeharkatuz. 2008an proiektuaren aurkako talde bat sortu zen, eta 2010eko urtarrilaren 31n proiektuaren inguruko bozketa antolatu zen Arabako bost herritan eta Nafarroako hogeitan. Ezezko botoak %98,9 izan ziren[25].
Kultura
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Jaiak eta ospakizunak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Abuztuko azken asteburuan, Deikazteluko herriko-jaiak ospatzen ditu San Emeterioren eta San Zeledonen omenez. Suziria jaien lehen egunean jaurti ostean, hainbat ekitaldi izaten dira, Elurretako baselizarako erromeria eta jaien azken eguneko herri bazkaria esaterako. Herriko patroien eguna martxoaren 3an ospatzen da, parrokian gorderik dauden erlikiak kalera prozesioan ateratzean.
Maiatzaren 15ean, San Isidroren eguna ospatzen da, herriko nekazarien zaindaria. Herritarrak Elurretako Ama Birjinaren baselizara joaten dira prozesioan. Maiatzean Nafarroako zainzuri azoka antolatzen da Deikaztelun. Otsailaren 3an, "Gazteriaren jaiak" izaten dira, eta abenduaren 12an Santa Luzia. Egun horretan, suteak piztu eta herritarrek suaren gainean salto egiten dute.
Euskara
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Nafarroako gobernuak onartutako Euskararen Foru Legearen arabera Deikaztelu eremu ez-euskalduneko udalerria zen, eta hori dela eta, hizkuntza ofizial bakarra gaztelania zen. 2001eko erroldaren arabera, herritarren %1,95ek zekien euskaraz hitz egiten.
2017ko ekainaren 22an Nafarroako Parlamentuak eremu mistora pasatzea erabaki zuen, beste 43 udalekin batean.
Deikazteluar ospetsuak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- Silvestre Peñas (1896-1985), musikagilea eta zuzendaria.
- Joakin Madurga (1938-2017), musikagilea.
Zerbitzuak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Deikaztelu "Allo, Arellano, Arronitz, Deikaztelu eta Leringo Oinarrizko Zerbitzu Sozialen Mankomunitateko" kidea da.
Oharrak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- ↑ 0 balioak berdintasun osoa adierazten du eta 100 balioak desberdintasun handiena; zenbat eta baxuagoa, orduan eta banaketa berdinagoa.
- ↑ INEk ustiategi baten lur guztiak ustiategia kokatuta dagoen udalerriari egozten dizkio, nahiz eta lur horietako batzuk beste udalerri batzuetan egon. Horregatik, udalerri batzuetan NAE udalerriaren azalera baino handiagoa izan daiteke.
- ↑ Ustiategi batek lur-erabilera bat baino gehiago izan ditzake; horregatik, erabilera bakoitzeko ustiategi-kopuruen batura ustiategi guztien kopurua baino handiagoa izan daiteke.
- ↑ DGTren ingurumen-etiketak ibilgailuen isurien araberakoak dira: 0 (elektrikoak eta autonomia handiko entxufagarriak), ECO (hibridoak eta gasezkoak), C (Euro 4tik aurrerako gasolina-ibilgailuak eta Euro 6ko dieselak), B (Euro 3ko gasolina-ibilgailuak eta Euro 4-5eko dieselak); zaharrenek ez dute etiketarik.
Erreferentziak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- 1 2 3 4 5 Euskal Herriari Begira. Udalbiltza.
- ↑ Euskararen Adierazle Sistema. Euskara-gaitasuna adinaren eta sexuaren arabera. EAE (eskualdeka/udalerrika). Eusko Jaurlaritza.
- ↑ «Kaleko erabilera herrialdez herrialde» Euskararen erabilera (Wikipedia).
- ↑ Euskaltzaindia. 155. araua: Nafarroako udal izendegia. .
- ↑ INE, «Indicadores de renta media y mediana» (ADRH), ADHR errenta Nafarroa.tab.
- ↑ INE, «Distribución por fuente de ingresos» (ADRH), ADHR fuente Nafarroa.tab.
- ↑ INE, «Índice de Gini y distribución de la renta P80/P20» (ADRH), ADHR gini erreferentziak.tab.
- 1 2 3 (Gaztelaniaz) «Población de 16 y más años por sexo, lugar de nacimiento (España/extranjero) y relación con la actividad (agrupado) (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
- 1 2 (Gaztelaniaz) «Ocupados de 16 y más años por sexo y actividad económica (1 letra) (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
- 1 2 (Gaztelaniaz) «Ocupados de 16 y más años por sexo, lugar de nacimiento (España/extranjero) y ocupación (agregada) (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
- ↑ (Gaztelaniaz) «Ocupados de 16 y más años por sexo y situación profesional (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
- ↑ (Gaztelaniaz) «Ocupados de 16 y más años por sexo, lugar de nacimiento (España/extranjero) y rama de actividad (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
- ↑ INE, «Explotaciones por tipo de cultivo», Nekazaritza Errolda 2020. Datuak: INE nekazaritza-azalera Nafarroa.tab (Wikimedia Commons).
- ↑ Udalerriaren azalera: Wikidata, Q1627528.
- 1 2 3 DGT, «Datos municipales general» (2025). Datuak: DGT ibilgailuak Nafarroa.tab (Wikimedia Commons).
- ↑ «Indicadores municipales - Nastat» Nafarroa.eus (kontsulta data: 2026-08-03).
- ↑ «Indicadores municipales - Nastat» Nafarroa.eus (kontsulta data: 2026-08-03).
- ↑ INE, «Población por relación entre lugar de nacimiento y de residencia» (Padroia), Jatorria Nafarroa.tab.
- ↑ INE, «Población por país de nacimiento» (Padroia), Jaioterria Nafarroa.tab.
- ↑ (Gaztelaniaz) «Etxebizitzak udalerrika eta motaren arabera» 2021eko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Espainiako Estatistika Institutua).
- ↑ (Gaztelaniaz) «Etxeguneak udalerrika eta tamainaren arabera» 2021eko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Espainiako Estatistika Institutua).
- 1 2 3 (Gaztelaniaz) «Población de 15 y más años por sexo, lugar de nacimiento (España/extranjero) y nivel de estudios (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
- 1 2 (Gaztelaniaz) «Población de 15 y más años por sexo, lugar de nacimiento (España/extranjero) y nivel de estudios en curso (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
- ↑ (Gaztelaniaz) «Población de 15 y más años por sexo, edad (grupos quinquenales) y nivel de estudios en curso (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
- ↑ (Gaztelaniaz) «No linea de alta tension» nolineadealtatension.blogspot.com (kontsulta data: 2026-01-09).
Ikus, gainera
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Kanpo estekak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- (Gaztelaniaz) Deikazteluko udalaren webgunea.
- (Gaztelaniaz) Deikazteluri buruzko informazioa Nafarroako Gobernuaren webgunean.
- Deikaztelu NA-6341 errepidetik ikusia Google Street View-n.
Datuak: Q1627528
Multimedia: Dicastillo / Q1627528
Liburuak: Euskal Herriko bidaia-gida/Herriz herri/Deikaztelu
